BAZAL MEMBRANA

BAZAL MEMBRANA (biologiyada) – ko’pchilik umurtqasiz va umurtqali hayvonlar hamda odamda qoplovchi va biriktiruvchi to’qimalarni chegaralab turadigan hujayralararo tayanch qavat yoki chegara parda. Bazal membrana govak modda va unda joylashgan tolalardan iborat. Moddalarning shimilishi va diffuziyasi yo’lida to’siq hamda elastik tayanch vazifasini bajaradi. Ayrim organlar kabi tanlab o’tkazish xususiyatiga ega. Surunkali yallig’lanish, xavfli o’sma va boshqa kasalliklarda zararlanganida Bazal membrana epiteliy ostidagi biriktiruvchi to’qimaga botib kiradi.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Bazal membrana — hujayralar o‘rtasidagi va to‘qimalarning tuzilishida muhim rol o‘ynovchi mayda qatlamdir. Bu membrana asosiy tarzda epiteliy hujayralar bilan biriktiruvchi to‘qima o‘rtasida joylashgan bo‘lib, hujayralarning strukturasini saqlash va ularni biriktiruvchi to‘qimalarga bog‘lash vazifasini bajaradi.

Bazal membrana asosan ikki qatlamdan iborat:

Bazal lamina — bu qalinligi juda nozik bo‘lgan, epiteliy hujayralarning tagida joylashgan qatlamdir. U asosan kollagen va glikoproteinlardan tashkil topgan bo‘lib, hujayralarning bir-biriga bog‘lanishiga yordam beradi.
Retikulyar lamina — bu qatlam bazal laminaning ostida joylashgan bo‘lib, u kollagen tolalaridan tashkil topgan va biriktiruvchi to‘qimalar bilan bog‘lanishni taʼminlaydi.

Bazal membrananing asosiy funksiyalari quyidagilar:

Hujayralarni ushlab turish va ularning joylashishini boshqarish;
To‘qimalar orasidagi moddalar almashinuvida filtrlash vazifasini bajarish;
Hujayralarning o‘sishi, ko‘payishi va differentsiyalanishini tartibga solishda ishtirok etish;
Jarohatlangan joylarni tiklash jarayonida yangi hujayralarning joylashuvi uchun ramka vazifasini bajarish.

Bazal membrana nafas yo‘llari, buyraklardagi glomerulalar, teri va boshqa ko‘plab organlarda muhim kasbiy-strapanishtrofiy vazifalarni bajaradi. U, ayniqsa, filtrlash jarayonlarida (masalan, buyrak filtrlashida) juda katta ahamiyatga ega.

Umuman olganda, bazal membrana organizmda hujayralar va to‘qimalarning tuzilishini saqlash, ularning o‘zaro munosabatlarini tartibga solishda va regeneratsiya jarayonlarida muhim biologik rol o‘ynaydi.