BAYRAMXON

BAYRAMXON (asl ismi Muhammad Bayramxon ibn Sayf Alibek) (? — 1561.1.2) — Boburiylar davri siyosiy arboblaridan, shoir. Akbarjon otalig’i. Turkmanlarning qora qo’yunli urug’idan. Yoshligida Badaxshonda Boburiylar xizmatiga kiradi. 1534 yil muhrdorlik mansabiga tayinlanadi. 1540 yil Shershoh isyoni sababli Humoyun bilan Eronga ketadi va 1545 yil Humoyunning inilari Mirzo Askariy va Komronlardan Qandahor hamda Kobulni qaytarib olish uchun qilingan urushda qatnashadi. Bayramxon shundan so’ng 10 yilcha Qandahorda yashaydi va badiiy ijod bilan shug’ullanadi. 1555 yil “Xoni honon” (bosh xon) unvoniga sazovor bo’ladi. Bayramxon hajga ketayotib Gujarotning Patton degan joyiga etganda lohani urug’idan bo’lmish Muborakxon tomonidan o’ldirilib, dastlab Shayx Husomiddin maqbarasiga dafn etilgan, keyinchalik uning xoki Dehliga, 1563 yilda esa Mashhadga keltirilib, Imom Rizo maqbarasi yoniga qo’yilgan. Bayramxonning turkiy, forsiy tillardagi she’rlaridan iborat devoni bizgacha yetib kelgan.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Bayramxon so‘zi o‘zbek tilida ko‘plab kontekstlarda ishlatilishi mumkin. Asosan "bayram" va "xon" so‘zlarining birikmasidan tashkil topgan bo‘lib, “bayramxon” so‘zi bayram bilan bog‘liq, bayram o‘tkazadigan yoki bayram shukuhini yaratadigan kishi yoki joy ma’nolarida ishlatilishi mumkin.

Quyida Bayramxon haqida batafsil ma’lumot beraman:

So‘zning kelib chiqishi va ma’nosi:
- Bayram — o‘zbek tilida “bayram”, ya’ni tantana, shodlik kabi ma’nolarni anglatadi.
- Xon esa turkcha so‘zdan kirib kelgan bo‘lib, tarixiy ravishda davlat boshlig‘i, hukmdor degan ma’noni beradi.
- Bayramxon — odatda bayramni o'tkazuvchi, bayram tantanalarini tashkil etuvchi, bayram so‘zi bilan bog‘liq shaxs yoki joy.
Bayramxon sifatida shaxs: Ba’zi joylarda, ayniqsa qishloq joylarda, Bayramxon deganda bayram tadbirlarini uyushtiruvchi, mehmonlarni kutib oluvchi, tadbirlarni boshqaruvchi shaxs tushuniladi. U mahalliy bayramlarda muhim rol o‘ynaydi.
Bayramxon sifatida joy yoki xona: Ba’zan Bayramxon deganda bayram tadbirlari o‘tkaziladigan o‘ta bezatilgan xona yoki binoni ham anglatadi. Masalan, to‘y bayramida mehmonlar uchun alohida bezatilgan uy qismi, mehmonxona, yoki katta xona “bayramxon” deb ataladi.
Bayramxonning madaniy ahamiyati: O‘zbek madaniyatida bayram holati juda muhim hisoblanadi. Bayramxon esa shunday bayramlarni o‘tkazish, oilaviy va jamiyatdagi birlikni mustahkamlashda muhim o‘rin tutadi. Xususan, Navro‘z, Qurbon hayiti, Ramazon hayiti kabi milliy va diniy bayramlarda bayramxon markaziy o‘rinlarda bo‘ladi.
Bayramxon so‘zining zamonaviy qo‘llanilishi: Hozirgi kunda internet tarmoqlarida va yoshlar orasida “Bayramxon” shaxs ismi yoki familiyasi sifatida ham uchrashi mumkin. Bu turbalar yoki ijtimoiy tarmoqlarda koʻproq shaxs nomi sifatida keladi.

Agar siz aniqroq yoki qo‘shimcha ma’lumot yoki “Bayramxon” so‘zi bilan bog‘liq boshqa kontekstlarni bilmoqchi bo‘lsangiz, iltimos, qo‘shimcha savol bering!