Base (quimica)

Kimyoda asos vodorod ionlari (protonlar) ni qabul qila oladigan, yoki keng aytganda, elektron juftlarini bera oladigan moddadir. Eruvchan asosga, agar u gidroksid ionlariga (OH) ega boʻlsa va ularni qoʻyib yuborsa, ishqor deyiladi. Brønsted-Lowry (talaffuzi: Broʻnsted-Louri) nazariyasi asoslarni proton akesptorlari, Lewis (talaffuzi: Luis) nazariyasi esa elektron juftlari donorlari, deydi. Eski Arrhenius (talaffuzi: Arrenius) nazariyasi asoslarni gidroksid anionlari, deydi, lekin bugunda bu taʼrif faqat ishqorlarga tegishli. Suvda asoslar kimyoviy muvozanat avtoionlanishini oʻzgartirib, sof suvdagidan kamroq faollikli vodorod ionili eritmalar beradi, yaʼni pH normal sharoitda 7 dan yuqori boʻladi. Keng tarqalgan asoslarga misol qilib natriy gidroksid va ammiakni olish mumkin. Metall oksidlari, gidroksidlar va ayniqsa alkoksidlar kuchli, kuchsiz kislotalarning teskari anionlari esa kuchsiz asoslardir.

Asoslar kislotalarga kimyoviy jihatdan qarama-qarshidir deb qarash mumkin. Asos va kislota orasidagi kimyoviy reaksiya neytrallashish, deyiladi. Asos va kislotalar qarshiligi shundaki, kislota suvda gidroksoniy ioni (HO) konsentratsiyasini oshiradi, asos esa, aksincha, pasaytiradi. Asos va kislotalar odatda suvli eritma shaklida boʻladi. Asos suvli eritmasi kislota suvli eritmasi bilan reaksiyaga kirib, suv va tuzlar hosil qiladi, bunda tuz suvli eritmada uni tashkil etuvchi ionlarga ajraladi. Agarda suvli eritma tegishli tuz bilan toʻyingan boʻlsa, reaksiya natijasida eritmada tuz choʻkmasi hosil boʻladi.

Manbalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Base kimyoviy atama sifatida nimani anglatishini tushuntirib beraman.

Base (asos) nima?

Kimyo fanida base (asos) - bu suv bilan aloqada bo‘lganida yoki boshqa modda bilan reaksiyaga kirishganda gidroksid ionlari (OH⁻) hosil qiluvchi yoki protonlarni (H⁺) qabul qiluvchi moddalardir. Asoslar suvda eriganda gidroksid ionlarini chiqaradi va kislotalar bilan reaksiyaga kirishganda tuz va suv hosil qiladi.

Asoslarning xususiyatlari:

Ta'mi: Asoslar ko‘pincha achchiq yoki sho‘r ta’mga ega.
Ko‘rinishi: Shishiruvchi yoki yog‘li tuyg‘uni yaratadi.
Rang o‘zgarishi: Kislota-aso indikatorlari yordamida aniqlansa, asoslarda indikatorlarning rangi o‘zgaradi (masalan, lakmus qog‘ozi ko‘k rangga aylanadi).
Reaktivlik: Asoslar kislotalar bilan reaksiyaga kirishib, tuz va suv hosil qiladi.
Misollar: Natriy gidroksid (NaOH), kaliy gidroksid (KOH), mis gidroksid (Cu(OH)₂).

Asoslarning turlari:

Qattiq asoslar (suyuqliklarda eriydigan): Natriy gidroksid, kaliy gidroksid.
Suyuqlik asoslar: Amoniak (NH₃) eriydigan eritmalar.
Kuchli asoslar: To'liq ionlashadi, masalan, NaOH, KOH.
Zaif asoslar: Qisman ionlashadi, masalan, NH₃.

Asoslarning umumiy formulasi:

Formulasi ko‘pincha MOH shaklida ifodalanadi (bu yerda M — metall ion, OH — gidroksid guruhi).

Kimyoviy reaksiyalar misoli:

[ \text{NaOH} + \text{HCl} \rightarrow \text{NaCl} + \text{H}_2\text{O} ]

Bu reaksiyada natriy gidroksid (asos) va xlorid kislota o‘zaro birikib, tuz (NaCl) va suv hosil qiladi.

Xulosa:

Kimyoda baza (asos) - bu kislotalarga qarshi modda bo‘lib, suvda eriyganda gidroksid ionlarini chiqaradi va kislotalar bilan reaktsiyaga kirishib, tuz va suv hosil qiladi. Asoslarning kimyoviy xususiyatlari va turlari o‘rganilishi kimyo fanining muhim qismidir.

Agar ko‘proq ma’lumot yoki misollar kerak bo‘lsa, so‘rashingiz mumkin.