Baraban (cholgʻu asbobi)
Baraban — urma cholgʻu asbob. Sadolari muayyan baland-pastlikka ega emas. Gardishi metall yoki yogʻochdan yasaladi. Bir yoki har ikki tomoniga teri qoplanadi. B. ikki xil boʻladi: 1) kichik B., tirillama-rez tovush hosil qilish uchun bir tomonidagi teri tagidan 2 — 3 (konsert B.da — 4 — 10) tor tortiladi. Yumaloq uchli ikkita choʻp bilan chalinadi; 2) katta B., tovushi gumburlaydi, yoʻgʻon, ya’ni past boʻladi. Uchiga yumaloq kigiz qoplangan choʻptayoqcha bilan chalinadi. B.lardan simfonik va puflama sozlar orkestrlarida, shuningdek jaz va estrada ansambllarida foydalaniladi. Oʻzbekistonda, ayniqsa, Fargʻona vodiysida dor oʻyinlari, turli tomoshalar hamda tantanali marosimlarda qatnashadigan surnay, karnay va nogʻoradan iborat an’anaviy ansambl tarkibidagi koʻs hamda qoʻsh nogʻora oʻrniga koʻproq 20- a. boshidan katta va kichik B.lar ishlatiladi.
Adabiyotlar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Baraban — bu musiqiy cholgʻu asbobi bo‘lib, u zarb orqali tovush chiqarish prinsipiga asoslangan. Baraban turli o‘lchamlarda va shakllarda bo‘lishi mumkin, uning asosiy qismi — buralgan yoki mato bilan qoplanadigan rezonatorli idishdir. Zarblar yoki tayoqchalar yordamida barabanning yuzasiga uriladi va shu orqali turli ritmlar va ohanglar hosil qilinadi.
Barabanlar ko‘plab madaniyatlarda mavjud bo‘lib, ular turli anʼanaviy va zamonaviy musiqalarda muhim rol o‘ynaydi. O‘zbekistonning xalq musiqasida ham barabanlar muhim o‘rin tutadi, ayniqsa xalq raqslari va ansambllarida.
Barabanning asosiy turlari:
- Doira baraban (dufrag‘a) — aylana shaklidagi baraban, ko‘pincha qo‘l bilan chaladi.
- Tayoqcha baraban — tayoqchalar yordamida chalinadigan barabanlar.
- Bosimli baraban — qoplamaning qattiqligiga ko‘ra tovushining balandligini o‘zgartirish mumkin bo‘lgan tur.
Baraban cholg‘usi musiqada ritm va tempo yaratishda asosiy vosita bo‘lib xizmat qiladi. U nafaqat musiqiy ensemblelarda, balki marosimlarda, raqslarda va badiiy teatrlarda ham keng qo‘llaniladi. Baraban yordamida ijro etilayotgan musiqaning kayfiyati va energiyasi oshadi, u tinglovchilarda hayajon va qiziqish uyg‘otadi.
Xulosa qilib aytganda, baraban — zarb asosida ishlovchi cholg‘u asbobi bo‘lib, u o‘zining o‘ziga xos tovushi va ritmik imkoniyatlari sababli musiqa san'atida muhim o‘rin egallaydi.