Baletning qanaqa turlari mavjud?

An’anaviy yoki mumtoz balet qat’iy qoidalarga va an’analarga amal qiladi. Qo’llar, oyoqlar va barmoqlar uchun andozaviy pozitsiyalar, shuningdek aktyorlarning ohista va xiromon harakatlanishini shartlab qo’yadigan maxsus harakatlar mavjud. Mumtoz baletda musiqa faqat orkestr tomonidan ijro etiladi, ssenariy va ulug’vor liboslar batafsil o’ylab olinadi. Ko’pincha baletda qandaydir voqea hikoya qilinadi, lekin raqsga tushayotganlarning o’zlari biron og’iz ham gapirmaydilar. Ular voqeani mimika (maxsus imo — ishoralar) yordamida, shuningdek o’z jism — tanalari harakatining nazokati bilan “ko’rsatadilar”. Bu esa balet dramaturgiyasi deb ataladigan narsadir. Raqs harakatlarini o’ylab topuvchi, namoyon bo’luvchi sahna qiyofasini yaratuvchi odam xoreograf deb ataladi. Baletning teatr tamoshasi turi sifatida oyoqqa turishi XVIII—XIX asrlar bo’sag’asida ro’y berdi. O’sha davrning ba’zi bir balet tomoshalari san’at tarixidan o’rin olgan. Ularni hanuzga qadar dunyoning ko’plab sahnalarida qayta jonlantiradilar. Masalan, “Jizel” — fransuz kompozitori Adanning musiqasiga balet shulardan biri bo’lib, unda sevgi hijronidan tugab borayotgan yosh qishloqi qizning ta’sirchan va ayni chog’da fojeali tarixi hikoya qilinadi. U ilk marta 1841 yilda sahnashtirilgan edi. Biroq ushbu baletning ikkinchi umri XX asrda, ajoyib balerinalar — A. Pavlova, G. Ulanova, M. Pliseskayalar sahnada porlagan paytlarda boshlanadi. XX asr boshlari san’atida simfonik baletning sahna timsolining teng huquqli tarkib toptiruvchilari raqs va musiqa bo’lgan alohida janri shakllana boshladi. Bunday sahna asarlariga P. Chaykovskiyning “Uyqudagi go’zal” va “Oqqush ko’li”, I. Stravinskiyning “Muqaddas bahor”, “Petrushka”, “Humo”, S. Prokofevning “Zolushka” baletlarini kiritish mumkin. O’zining tashqi ko’rinishi bilan mumtoz baletdan sezilarli farq qiluvchi zamonaviy deb ataladigan balet boshqacharoq tavsifdadir. Eng avvalo, u yanada erkinroq, hammmasidan ko’ra raqs harakatlariga ko’proq o’xshab ketadigan zamonaviy harakatlarni taqozo etadi. Zamonaviy baletdagi qadam bosishlar oldindan belgilanmaydi, ularning improvizatsiya qilinishiga yo’l qo’yiladi. Ba’zan qandaydir tarixni namoyish etish o’rniga raqqoslar kuyga, qandaydir mavzuga muvofiq yoki hatto shaxsiy kayfiyatlariga bo’ysungan holda shunchaki harakatlanadilar. Zamonaviy baletda sahna samaralari ham ancha katta ahamiyat kasb etadi.

Manba

Mo’jiza kitobning 3-jildi

Sun'iy intellekt javobi:

Balet san’ati juda boy va xilma-xildir. Baletning turli turlari va uslublari mavjud bo‘lib, ular turli davrlar, mintaqalar va maktablarga bog‘liq holda shakllangan. Quyida baletning asosiy turlari va ularning tavsifi bilan tanishishingiz mumkin:

1. Klassik balet

Klassik balet — eng qadimiy va eng ko‘p tarqalgan balet turi hisoblanadi. U XVIII-XIX asrlarda Yevropada rivojlangan va an’anaviy texnika va pozitsiyalarga asoslanadi. Klassik baletda o‘ta nozik, aniq va qat'iy texnik harakatlar, mahorat talab qiluvchi sakrashlar, burilishlar va ko‘tarilishlar mavjud. Masalan, "Shaxta chokasi", "Uchar qiz", "Qizil gul" kabi mashhur asarlar klassik balet san'atining me’yorlari hisoblanadi.

2. Zamonaviy balet (Contemporary ballet)

Zamonaviy balet klassik balet texnikasini zamonaviy harakatlar bilan birlashtiradi. Bu tur baletchilarga ilhom va ijodiy erkinlik beradi, unda klassik balet harakatlari an’anaviy shakldan tashqari bo‘lishi mumkin. Bu balet turi XX asrda keng tarqalgan va ko‘pincha yangi musiqiy yo‘nalishlar bilan boyitiladi.

3. Neoklassik balet

Neoklassik balet klassik va zamonaviy balet o‘rtasidagi ko‘prik hisoblanadi. Ushbu uslubda klassik balet texnikasi saqlanadi, lekin ko‘pincha qat'iy an’anaviy qoidalarga kamroq e’tibor beriladi. Bu tur balet san’atida harakatlar yanada erkin, ifodali va ritmik bo‘ladi. Mikhail Balanchin — neoklassik baletning mashhur ustalaridan biridir.

4. Jaz balet

Jaz balet balet va jaz musiqasining kombinatsiyasidir. Bu turda balet harakatlari va texnikasi jaz musiqasining ritm va ruhiyatiga moslashtiriladi. Bu balet turi ko‘plab spektakllarda, musiqiylarda va kinoda qo‘llaniladi.

5. Populyar madaniyat baleti

Bu balet turi pop musiqasi, xip-xop, va boshqa zamonaviy raqs shakllari bilan aralashadi. U ko‘proq spektakl va konsertlarda uchraydi, yosh tomoshabinlarga yo‘naltiriladi.

6. Sadir balet

Sadir — koreys baletining o‘ziga xos yo‘nalishi bo‘lib, unda an’anaviy koreys raqslari va balet texnikasi uyg‘unlashgan. Sadir baleti o‘zining so‘zsiz, hikoyali uslubi bilan ajralib turadi.

Xulosa

Baletning turlari nafaqat texnika va harakatlar bilan farq qilinadi, balki uning ijodiy maqsadlari, musiqasi, kostyum va sahna uslublari bilan ham ajralib turadi. Har bir tur balet san’atining o‘ziga xos dunyosini yaratadi va tomoshabinlarga noyob his-tuyg‘ular manbasini taqdim etadi.

Agar sizga baletning ma’lum bir turi yoki uslubi haqida batafsilroq ma’lumot kerak bo‘lsa, ayting, men yordam berishga tayyorman!