Balandlik o‘lchagich

Ta’rifi

Balandlik oʻlchagich , altimetr — uchish apparati (mas, samolyot)ning qancha balandlikda uchayotganini koʻrsatadigan asbob. Barometrli va radio Balandlik oʻlchagichlar yuqoriga koʻtarilgan sari bosimning pasayib borishiga asoslangan; bu asbob shkalasidagi darajalar oraligʻi bir-biriga teng. Balandlik oʻlchagich 20 ming m va undan balandliklarni oʻlchaydi. Balandlik oʻlchagich bir milli yoki ikki milli boʻlishi mumkin; ikki milli balandlik oʻlchagichda millarning biri yuz metrlarni, ikkinchisi ming metrlarnn koʻrsatadi. Bir milli Balandlik oʻlchagich oʻlchash aniqligi ±50 dan ±100 m gacha, ikki milliniki ±5 dan ±10 m gacha. Radio Balandlik oʻlchagich uchish balandligini 1 m gacha aniqlikda oʻlchashga imkon beradi.

Tuzilishi

Barcha barometrik balandlik o‘lchagichlar (altimetrlar) deyarli bir xil tuzilishga ega. Lekin samolyot turiga qaram tashqi ko‘rinishi har xil bo‘lgan variantlari qo‘llanilishi mumkin.

Avvalgi samolyotlarda qo‘llanilgan ilk altimetrlar anchagina noqulay bo‘lgan. Ularning ko‘rinishi avtomobil spidometriga o‘xshagan bo‘lib, bitta strelkali bo‘lgan va 0 metrdan 1000 metrgacha bo‘lgan qiymatlarni ko‘rsatgan. Mazkur strelka ostida esa xuddi avtomobilning odometriga o‘xshagan raqamli darcha bo‘lib, faqta u bosib o‘tilgan masofani emas, balki balandlikning minglarga teng qiymatini ko‘rsatgan. Ya’ni, uchuvchi strelkaga qarab o‘n va yuz metrlarni aniqlasa, raqamli darchaga qarab esa ming metrlarni aniqlagan.

Manbalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Balandlik o‘lchagich — ob'ektning yoki joyning balandligini aniqlash uchun ishlatiladigan o‘lchov asbobi yoki vosita. Balandlik o‘lchagichlar turli sohalarda, masalan, qurilishda, geodeziyada, tabiatshunoslikda va boshqa ko‘plab sohalarda qo‘llaniladi. Ularning maqsadi — ma'lum bir nuqta yoki ob'ektning tekislikdan yoki muayyan asosiy nuqtadan vertikal (tik) masofani aniqlash.

Balandlik o‘lchagich turlari

Metrikli lentalar va stakanlar
Qurilishda eng oddiy va keng tarqalgan o‘lchagichlardan biri. Ular oddiy lenta yoki o‘lchov tayoqchalari bo‘lib, metr yoki santimetr birliklarida belgilangan.
Nivo meter (niveller)
Bu asbob yordamida maydon yoki qurilish ob'ektining balandligi aniqlanadi. Niveller yordamida tekislik yoki tog‘-etakning balandlik farqlari o‘lchanadi.
Laser balandlik o‘lchagichlari
Texnologiya rivojlangan sari lazer yordamida masofani aniqlovchi qurilmalar tobora ko‘p qo‘llanilmoqda. Lazer balandlik o‘lchagichlari yuqori aniqlik bilan tez o‘lchash imkonini beradi.
Barometrik balandlik o‘lchagichlar
Ushbu asbob atmosfer bosimini o‘lchash asosida balandlikni aniqlaydi. Masalan, samolyotlarda va tog‘chi asboblarida qo‘llaniladi.
GPS qurilmalari
Global pozitsiyalash tizimi (GPS) yordamida ham joyning balandligi aniqlanishi mumkin. Bu usul eng zamonaviy va aniq hisoblanganlardan biridir.

Balandlik o‘lchashda e'tibor beriladigan muhim jihatlar

Aniqlik darajasi — o‘lchanadigan joy va ishlatish maqsadiga qarab asbobning aniqlik darajasi muhim.
Sharoitlar va atrof-muhit omillari — ob-havo, havo bosimi, harorat kabi omillar ba’zan o‘lchash natijalariga ta’sir qiladi.
O‘lchash usuli — bevosita o‘lchash yoki hisob-kitob asosida bo‘lishi mumkin.

Ilovalari

Qurilishda bino yoki inshootlarning balandligini aniqlash.
Geodeziyada yer maydonlari balandligi, relyefi haqida ma’lumot olish.
Tog‘-etaklarda yuqoriga ko‘tarilish uchun kerakli ma’lumotlarni aniqlash.
Aviatsiyada samolyotlarning balandligini hisoblash.
Sport va turizmda tog‘lar balandligini o‘lchash.

Xulosa qilib aytganda, balandlik o‘lchagichlar — har qanday joyda vertikal o‘lchovlar uchun zarur vositadir. Ularning turli turlari o‘zining aniqligi va ishlatilish sohasiga qarab tanlanadi.