BAKTERIAL KASALLIKLAR

BAKTERIAL KASALLIKLAR, bakteriozlar (o’simliklarda) — o’simliklarda bakteriyalar qo’zg’atadigan yuqumli kasalliklar. Bakteriyalar ta’sirida o’simlik organizmidagi hayotiy jarayonlar buziladi, to’qima va hujayralarning fiziologik funktsiyasi hamda tuzilishi o’zgaradi. G’o’za, tamaki, pomidor, kartoshka, karam, bodring, piyoz, sabzi, g’alla ekinlari, mevalar va tokni zararlaydi va qishloq xo’jaligiga katta zarar yetkazadi. Bakteriozlarning bir necha xili farqlanadi: chirish (to’qimalarning yumshab, qurishib, parchalanib ketishi, ildiz chirishi); dog’lar (barg yoki yosh novdalar va mevalarda dog’lar paydo bo’lishi); kuyish (gul, tuguncha, barg va novdalarning qo’ng’ir tusga kirib, qorayishi); bakterial rak (ildiz, poya yoki novdalarda shish hamda yaralar paydo bo’lishi); shira oqishi (gommoz). Bakteriyalar o’simlik ichiga barg og’izchalari, nektar ajratuvchi bez teshiklari yoki jarohatlangan joylardan kirishi mumkin. Bakteriya organizm ichiga kirgach, hujayralararo to’siqni eritib, to’qimalararo yo’llar bilan tarqaladi. Natijada to’qima chirigan kartoshka va sabzi ildizmevasi kabi yumshab qoladi. Kasallikning bunday kechishi parenximatoz (to’qima kasalligi) deb ataladi. Boshqa tur bakteriyalar o’simlikning o’tkazuvchi nay tutam (tomir)larida tarqalib, tomirlar bakteriozini qo’zg’atadi. Bunda o’simlik faqat naylarning tiqilib qolishi tufayli emas, balki bakteriyalar ajratgan zaharli moddalar — toksinlar ta’siridan ham so’liydi. Kasallangan o’simlik qoldiqlari bor tuproq asosiy infektsiya (yuqum) manbai hisoblanadi. Bakteriozlar urug’lik, kasallangan o’simlik qoldiqlari, shamol, shuningdek atmosfera yog’inlari, hasharotlar va boshqalar bilan tarqalishi mumkin. Do’l barg va poyalarni shikastlab, bakteriozning tezda avj olishiga sabab bo’ladi. Kurash choralari: hosil yig’ib olingach, o’simlik qoldiqlarini ildizi bilan birga yo’q qilish, shuningdek qabul qilingan almashlab ekish qoidalariga rioya qilish; kasalliklarga chidamli navlarni ekish. Agrotexnika choratadbirlari kutilgan natijani bermasa, unda maxsus kimyoviy preparatlar — pestisidlardan foydalaniladi.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Bakterial kasalliklar haqida ma'lumot

Bakterial kasalliklar — inson, hayvon yoki o‘simlik organizmida bakteriyalar tomonidan kelib chiqadigan infeksion kasalliklardir. Bakteriyalar — mikroskopik, birhujayrali mikroorganizmlar bo‘lib, juda ko‘p turlari mavjud. Ularning ba’zilari organizm uchun foydali bo‘lsa, boshqalari kasallik keltirib chiqaruvchi patogen hisoblanadi.

Bakterial kasalliklarning sabablari

Bakterial kasalliklar bakteriyalar organizmga kirganda va u yerda ko‘payib, to‘qimalarni zararlaganda vujudga keladi. Kasallikni kelib chiqish sababchilari orasida:

Yomon gigiyena sharoitlari
Zararlangan oziq-ovqat va suv
Organizmning immunitetining pasayishi
Atrof-muhit ifloslanishi
Infeksion bemorlar yoki tashuvchilar bilan yaqin aloqa

Bakterial kasalliklar turlari

Bakteriyalar turli organ va tizimlarga ta’sir qilishi natijasida ko‘plab kasalliklar yuzaga keladi. Asosiysi quyidagilar:

Turli-tuman respirator kasalliklar:
- O‘pka yallig‘lanishi (pnevmoniya)
- Angina (tonsillit)
- Bronxit
Ichak infeksiyalari:
- Dizenteriya
- Salmonellyoz
- Eshitilgan toksiko-infeksiyalar
Terining bakterial infektsiyalari:
- Furunkul
- Ekzema
- O‘pkada qoraliklar (absess)
Yiringli kasalliklar:
- Omoshurak
- Qon emirilishi (septikemiya)
Maxsus bakterial kasalliklar:
- Tuberkulyoz
- Dizenteriya
- Qoqshol (dipteriya)
- Gonoreya
- Qon boshi (meningit)

Bakterial kasalliklarning oldini olish

Bakterial kasalliklarning oldini olish uchun muhim choralar:

Shaxsiy gigiyena qoidalariga rioya qilish
Toza suv va himoyalangan oziq-ovqat iste’mol qilish
Atrof-muhitni ifloslantirmaslik
Omma band joylarda niqob taqish va xavfsizlik choralarini ko‘rish
Vaksinatsiyalarga qatnashish
Kasallik tarqalgan joylarda imkon qadar insonlar bilan bevosita aloqa qilishdan tiyilish

Bakterial kasalliklarni davolash

Bakterial kasalliklar ko‘pincha antibiotiklar yordamida davolanadi. Ammo ularni to‘g‘ri va shifokor tavsiyasi bilan qabul qilish muhim. Antibiotiklarni noto‘g‘ri ishlatish organizmdagi bakteriyalarning unga chidamliligini oshirib, kasallikni davolashni murakkablashtiradi.

Shuningdek, davolash davomida to‘liq dam olish, organizmni to‘g‘ri ovqatlantirish, suyuqlik iste’molini ko‘paytirish muhimdir.

Xulosa:
Bakterial kasalliklar inson sog‘ligi uchun xavf tug‘dirishi mumkin bo‘lgan patologik holatlardir. Ularni oldini olish asosiy vazifa hisoblanadi, chunki ularni davolash ko‘p hollarda murakkab va uzoq davom etadi. Gigiyena qoidalariga amal qilish, sog‘lom turmush tarzini olib borish va shifokor maslahatlariga rioya qilish orqali bakterial infeksiyalardan himoyalanish mumkin.