Bahr ul-asror

Bahr ul-asror fi manoqib ul-ahyor (“Olijanob kishilarning jasorati haqidagi sirlar dengizi”) nomli tarixiy-geografik asar, muallifi XVII asrda yashab oʻtgan balxlik yirik qomusiy olim Mahmud ibn Validir. Fors tilida yozilgan.

Uning otasi Mir Muhammad Vali asli fargʻonalik, kosonlik boʻlib, Shayboniylardan Pirmuhammadxon avval (1546—1567-yy.) davrida Balxga borib qolgan. U oʻqim ishli va keng m a’lumotli kishi boʻlib, asosan fiqh ilmida zamonasining peshqadam
kishilardan hisoblangan.

Mahmud ibn Vali 1596-yili tug'ilgan. 19 yoshga borganda, ya’ni 1614-yili u yirik fiqh va hadis olimi Mirakshoh Husayniyning xizmatiga kiradi va qariyb oʻn yil undan saboq oladi.

Mahmud ibn Vali fanning juda ko‘p sohalarini, tarix, geografiya, ilmi nujum, ma’danshunoslik, botanika va boshqa sohalam i qamrab olgan “Bahr ul-asror fi manoqib ul-ahyor” yoki “Bahr ul-asror” nomli o‘ta qimmatli qomusiy asarini yaratdi. Bundan tashqari u qator ilmiy va badiiy asarlar yaratgan bo'lib, ular bizgacha yetib kelmagan.

1634—1640-yillar orasida yozilgan “Bahr ul-asror” asari mundarijasida ko'rsatilishicha, yetti jilddan iborat bo'lgan. Uning II—VII jildlari jahon tarixiga bag'ishlangan bo'lib, O'zbekiston va u bilan qoʻshni mamlakatlaming qadim zamonlardan to 1640-yilgacha kechgan tarixidan bahs yuritadi. Afsuski, bu muhim va qimmatli asarning faqat I va VI jildlarigina topilgan, xolos. Asarning birinchi jildida yetti iqlim m am lakatlarining, shuningdek, Oʻzbekistonning oʻrta asrlardagi shahar va viloyatlarining geograflk holati, xalqi va uning turm ush tarzi haqida qimmatli ma’lum otlar keltirilgan.
“Bahr ul-asror” ning VI jildi alohida qimmatga ega. Unda XIII—XVII asrning birinchi yarmida Chigʻatoy ulusi, Oʻrta Osiyo, va Shimoliy Afgʻoniston tarixi keng va atroflicha yoritilgan.

Adabiyotlar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Bahr ul-Asror — bu arab tilidan tarjima qilinganda "Sirlar dengizi" degan ma'noni anglatadi. Bu atama turli sohalarda qo‘llanilishi mumkin, lekin ko‘pincha u mistik, tasavvufiy yoki ilmiy manbalarda ishlatiladigan ma’rifat, sirlar va chuqur bilimlar majmuasini ifodalash uchun ishlatiladi.

Bahr ul-Asror haqida batafsil ma’lumot:

1. Tasavvufiy ma’noda Bahr ul-Asror

Tasavvufda "Bahr ul-Asror" tushunchasi ichki sirlarni, qalbning chuqur qatlamlarini va ruhiy ma’rifatni anglatadi. Tasavvuf olimlari va ulamolari ko‘pincha o‘z yashirin bilimlarini aynan shu atama orqali ifodalaydilar. Bahr ul-Asror — ruhiy bilimlarning cheksiz, mavjudot ichidagi sirlarni ochadigan ko‘zgusi sifatida talqin qilinadi.

Ushbu sirlar dengizi ichida ruhi poklik, Allohning ilhomi, qalbning nuraniyati va insoniy mohiyatning eng nozik jihatlari mujassam. Tasavvufiy asarlarda Bahr ul-Asror ko‘pincha mutasavviflarning ichki sayohati, ma’rifat yolidagi izlanishlar va Alloh bilan yaqinlikni anglatadi.

2. Adabiyotda va falsafada

“Bahr ul-Asror” nomi ostida ko‘plab asarlar, dostonlar, hikoyalar va falsafiy asarlar yaratilgan. Bu asarlarda sirli, murakkab, balki fanlar orasidagi maxfiy bilimlar, hikmatlar yig‘indisi sifatida qaraladi. Falsafada bu atama inson tafakkuri va ichki dunyosining chuqurliklarini, dunyo sirlarini anglatadi.

3. Ilmiy va madaniy ma’noda

Ba’zi tarixiy va ilmiy manbalarda “Bahr ul-Asror” nomi bilan bayoni berilgan buyuk ilmiy asarlar, kitoblar mavjud bo‘lgan. Bu asarlar tabiiy fanlar, din, falsafa yoki tasavvuf sohalarida chuqur tadqiqotlar olib borgan manbalar sifatida qabul qilinadi.

Bahr ul-Asror misoli sifatida

Masalan, XII asrda yashagan mashhur tariqat ulamolaridan biri bo‘lmish, Sheyximiz Hujjat ul-Islom va muhaddis Abu Hafs Umar al-Nasafiyning “Bahr ul-Asror” asari bor, u ilm va hikmatlar yig‘indisi sifatida qimmatli hisoblanadi.

Xulosa

Bahr ul-Asror — bu bir necha qatlamli, chuqur, sirli va ma’rifatga to‘la tushuncha bo‘lib, u kishining ruhiy va ilmiy izlanishlarini, cheksiz bilim va hikmatni ifodalaydi. Har bir odam uchun bu dengizdan o‘ziga tegishli sirlar ochilishi mumkin. Bu atama yoshlarga va ilm izlovchilarga ham yo‘l ko‘rsatadi, bilim dunyosining yangi burjlarini ochadi.

Agar siz Bahr ul-Asror haqida aniqroq yoki ma'lum bir asar yoki muallif haqida so‘ramoqchi bo‘lsangiz, iltimos, ma'lumot bering, men sizga batafsil yordam berishga tayyorman.