Bahadur Xah II
Bahodir Shoh II (1775 – 1862) – Boburiylar sulolasidan hukmdor (1837 – 1858).
U 1837 – 58 n.lari ram-ziy jihatdan toj va taxt vorisi boʻlsa ham uning na siyosiy, na ijtimoiy va na iqgisodiy mustaqilligi qolgan edi. Oʻsha paytdaga ingliz general-gubernatori Baxodirshohga ogohnoma yuborib, unda Dehlidagi Qizil qalʼada yashayotgan oxirgi podshohsan deb xabar beradi. Bu esa Boburiylar saltanatining nihoyaga yetganini bildirardi. 1857-yilda mamlakatda in-glizlar hukmronligiga qarshi sipohiylar qoʻzgʻoloni koʻtarilishi bilan xalq B.ni qoʻzgolon rahbari va Hindistonningoliy hukmroni deb eʼlon qiladi va undan om-mani ingliz mustamlakachilariga qarshi muqaddas kurashga daʼvat etmshni talab qiladi. Mustamlakachilardan qoʻrqib qolgan va ular ustidan galaba qozonishga koʻzi stmagan shoh xalq talabini rad etadi. Ammo qoʻzgʻolonchilar oʻxtari yozgan muro-jaatnomaga B.ni imzo chskishga majbur qiladilar. B.ning nomiga boʻlsa ham qoʻzgʻolonga boshchilik qilishi mamlakatda ingliz hukmronligiga katta xnvf tugʻdirdi. Inglizlar B.ni asir olib, umrbod Myanma (Birma)ga surgun qildilar. B. urdu tilida Zafar taxallusi bilan ijod etgan mashhur shonr ham edi.
Adabiyotlar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Bahadur Xah II (to‘liq ismi Muhammad Bahadur Shah Zafar) — Hindistonning oxirgi Mug‘ul imperatori bo‘lib, u 1775-yildan 1862-yilgacha yashagan. U 1837-yildan 1857-yilgacha, ya'ni Hindistonning inglizlar tomonidan bosib olinishi va Hindistonning hind-evropa diktatori Britaniya Shaxzodasi nazorati ostiga o‘tishidan oldingi so‘nggi Mug‘ul imperatori sifatida taxtda bo‘lgan.
Hayoti va faoliyati:
- To‘liq ismi: Muhammad Bahadur Shah II.
- Tug‘ilgan yili: 1775.
- Vafot etgan yili: 1862.
- Taxtga o‘tirishi: 1837-yil.
- Taxtdan mahrum bo‘lishi: 1857-yilgi Hindistondagi 1857-yilgi Milliy qo‘zg‘olon (hind tarixida "Buyuk qo‘zg‘olon" yoki "First War of Indian Independence" deb ham yuritiladi) dan keyin.
Tarixiy ahamiyati:
Bahadur Xah II Hindistonning inglizlarning mustamlakalar siyosati va hukmronligi ostida bo‘lgan davrida taxtga o‘tgan imperator bo‘ldi. U ko‘proq ramziy shaxs sifatida tarixda qoldi, chunki uning haqiqiy siyosiy kuchi juda cheklangan edi. Inglizlar ziyoli va hokimiyatni deyarli to‘liq nazorat qilgan va Mug‘ullar taxti ko‘proq tasviriy maqomga ega bo‘lgan.
1857-yilgi qo‘zg‘olon:
- Bahadur Xah II 1857-yilda boshlanadigan Hindistondagi Britaniya kolonial hukmiga qarshi milliy qo‘zg‘olonning ramziy rahbari bo‘lib xizmat qildi.
- Ushbu qo‘zg‘olon Mug‘ullar taxtini vaqtincha tikladi, lekin inglizlar tomonidan bartaraf etildi.
- Qo‘zg‘olon bostirilgach, inglizlar Bahadur Xah II ni taxtdan ag‘darib, uni Jaipur qamoqxonasiga olib borishdi.
Qamoq va hayoti:
Bahadur Xah II qamoqda 1862-yilda vafot etdi. Uning o‘limi bilan Hindistonda asperat Mug‘ul imperiyasi rasmiy ravishda tugadi va inglizlarning mustamlakachilik hukmronligi yanada mustahkamlandi.
Merosi:
- Bahadur Xah II o‘zining she'riyati va adabiy asarlari bilan ham mashhur bo‘lgan. U Urdu tilidagi mashhur shoiri bo‘lib, ko‘plab qasidalar, gazallar yozgan.
- Ko‘plab tarixchilar uning shoirligi va ruhiyati orqali Mustamlakachilik davrining noxushliklarini ifoda etgan deb hisoblashadi.
- U Hindiston tarixidagi oxirgi Mug‘ul imperatori sifatida tarixga kirgan.
Bahadur Xah II ning qirqilgan qo‘zg‘oloni va ta'siri haqida:
1857-yilgi milliy qo‘zg‘olon Hindistonda mustamlakachilikka qarshi kurashda muhim burilish nuqtasi bo‘lib, ushbu voqea natijasida inglizlarning mustamlakachilik siyosati yangilangan va mustamlakachilik administratsiyasi yanada mustahkamlangan.
Xulosa qilib aytganda, Bahadur Xah II — Hindistonning mustamlakachilik davridagi so‘nggi imperatori va milliy isyonning ramziy lideri bo‘lib qolgan. Uning hayoti va faoliyati ko‘plab tarixiy kitoblarda, adabiyotlarda va tadqiqotlarda sinchkovlik bilan o‘rganilgan.