Babezioz
Babezioz, babeziellyoz —qoramol, qo‘y va echkilarda Babesia turkumiga mansub bir hujayrali organizmlar qo‘zg‘atadigan yuqumli kasallik. B. hayvonlarga kanalar orqali yuqadi. Kasallikning kechishi 4—8 sutka. Kasallangan hayvonning tana harorati keskin ko‘tariladi, tez ozadi, suti kamayadi, ba’zan suti rangi qon aralash sarg‘ayadi, mazasi taxir bo‘ladi. Kasallik katta hayvonlarda og‘ir kechadi. Hayvonlarning ko‘pi nobud bo‘ladi. Asosan yoz—kuz davrida ko‘proq uchraydi. Tashhis qonni mikroskopik tahlil qilish asosida qo‘yiladi. B. b-n og‘rigan hayvonlarga bu kasallik 2—3 yilgacha yuqmaydi.
Davolash: muskul orasiga azidin, berenil, diamidin yuboriladi.
Oldini olish va qarshi kurash choralari: kasal hayvonlarni kimyoviy preparatlar b-n davolash; kanalarni yo‘qotish (yaylov hamda hayvonlarga 1% li xlorofos eritmasi purkaladi).
Manba
O'zME
qoramol, qo‘y va echkilarda Babesia turkumiga mansub bir hujayrali organizmlar qo‘zg‘atadigan yuqumli kasallik
Sun'iy intellekt javobi:
Babezioz — bu qonli parazitar kasallik bo‘lib, uni Babesia tipidagi mikroskopik parazitlar (protozoalar) chaqiradi. Bu kasallik asosan qurtqushlarning, mol go‘shtining, itlarning va ba'zan insonlarning qon qizil tanachalarida parazitlashgan Babesia parazitlari orqali yuzaga keladi. Babezioz odatda qurtqush turg‘izishlari (ticklar) orqali yuqadi.
Babeziozning sabablari va yuqish yo‘llari
Babeziozni keltirib chiqaruvchi Babesia parazitlari turg‘izish organizmlariga (qurtqushlar) infektsiyani yuqtirishadi. Bu qurtqushlar odam yoki hayvonni tishlaganda, qon oqimi orqali parazit qon qizil tanachalariga kirib, ularni yo‘q qilishni boshlaydi. Shuningdek, babezioz qon ko‘chirilishi yoki infeksiyalangan organlarning transplantatsiya qilinishi orqali ham yuqishi mumkin.
Kasallik klinik belgilari
Babeziozning belgilari kasallik asoratlanish darajasiga, parazitning turi va insonning immunitetiga qarab o‘zgaradi. Odatda quyidagi simptomlar paydo bo‘ladi:
- Qaytalanadigan yuqori harorat, titroq bilan kechadi
- Mushak va bo‘g‘imlarda og‘riq
- Teri sarg‘ayishi (sariqlik)
- Umumiy charchoq va holsizlik
- Qonning kislorod tashish qobiliyatining buzilishi tufayli qabariqlik va nafas olish qiyinlishuvi
- Ayrim hollarda jigarning kattalashishi va limfa bezlarining shishishi kuzatiladi
Diagnostika
Babeziozni tashxislash uchun quyidagi usullar qo‘llaniladi:
- Qon analizlari (mikroskopik tekshiruvda qon qizil tanachalarida parazitlarni aniqlash)
- Polimeraza zanjir reaksiyasi (PCR) orqali parazit DNK’sini aniqlash
- Qonning qisman o'zgarishlarini va gemoglobin darajasini o‘rganish
Davolash
Babezioz uchun maxsus antiparazitar dori vositalari qo‘llaniladi, masalan:
- Atovaquon bilan azitromitsin kombinatsiyasi
- Klindamitsin va kvinin preparatlari og‘ir holatlarda qo‘llanadi
Shuningdek, asoratlarning oldini olish uchun simptomatik davolash va qo‘shimcha terapiya (masalan, qonni almashtirish transfuziyasi) kerak bo‘lishi mumkin.
Kasallikning profilaktikasi
- Qurtqushlarga qarshi ishlov berish (insecticid vositalaridan foydalanish)
- Moyil hududlarga borganingizda tanani yopiq kiyim bilan qoplash
- Qo‘l ostidagi it va boshqa hayvonlarga muntazam parazitga qarshi emlash va davolash
- Qon ko‘chirilishidan oldin donorlar tekshiruvi
Yakuniy fikr
Babezioz inson uchun xavfli bo‘lishi mumkin, ayniqsa immun tizimi zaif bo‘lgan bemorlar va bolalar uchun. Kasallikni erta bosqichda aniqlash va malakali davolash muhim hisoblanadi. Agar qurtqush turg‘izishi kutilayotgan hududda yashasangiz yoki sayohat qilayotgan bo‘lsangiz, babeziozdan himoyalanish choralarini ko‘rishingiz muhimdir.