AVTOELEKTRONIKA

AVTOELEKTRONIKA — mashinasozlikka oid elektronika bilimlari va vositalari majmui. Avtoelektronika avtomobil dvigatellarining o’t oldirish mikroelektron tizimlari, boshqaruvni kompyuterlashtirish elektron qurilmalari, yo’lovchilar uchun turli qulayliklar yaratuvchi elektron tizimlar va boshqaa avtomatik qurilmalarni yaratish bilan bog’liq ilmiy tadqiqot – loyihalash ishlarini o’z ichiga oladi. Avtoelektronika qurilmalari ishlab chiqariladigan avtomobillarning sifati, puxtaligi va boshqa iqtisodiy ko’rsatkichlarini yaxshilaydi. Keyingi vaqtlarda yangi mikroelektron integral sxemalar asosida takomillashgan Avtoelektronika qurilmalari yaratildi. Avtomobilsozlikda mikroelektronikaning ahamiyati oshib bormoqda. Ayniqsa, ekologiya muammolarini hal etishda, avtomobillarni ishlatish xavfsizligini ta’minlashda, ularga xizmat ko’rsatishni yanada qulaylashtirish va boshqa muammolarni hal etishda mikroelektronikaning o’rni ancha yuqorilashdi. Avtomobillarni avtomatik boshqarishda, ularning ish rejimlari parametrlarini nazorat qilib turishda, turli datchiklar yordamida olinayotgan axborotlarni to’plash va ularga ishlov berishda, transmissiyani boshqarish tizimida, dvigatelni boshqarish-to’xtatish tizimida maxsus datchik, integral qurilmalar va mikroprosessorli mikrosxemalar qo’llanilmoqda. Istiqbolda tuzilishi jihatidan bir butun bo’lgan datchiklar va mikroelektron funktsional qurilmalar tizimi Avtoelektronikaning rivojlanishini tezlashtiradi va qo’llanish sohalarini yanada kengaytiradi.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Avtoelektronika — bu avtomobillarning elektr va elektron tizimlarini o‘rganadigan, loyihalash va ishlashini ta'minlovchi fan va texnika yo‘nalishi. Zamonaviy avtomobillarda elektr va elektron qurilmalar keng qo‘llaniladi, ular transport vositasining harakatlanishi, xavfsizligi, qulayligi va ekofunksiyalarini boshqarishda muhim rol o‘ynaydi.

Avtoelektronikaning asosiy yo‘nalishlari:

Elektr ta’minoti tizimlari: Bu tizimda akkumulyatorlar, generatorlar, starterlar va ularning boshqaruv qismlari o‘rganiladi. Ushbu qismlar avtomobilning elektr energiyasi bilan ta’minlash va ishga tushirish jarayonlarini boshqaradi.
Boshlash va zaryadlash tizimlari: Mashina boshlanganda kuchni ta’minlash va akkumulyator zaryadini boshqarish uchun zarur bo‘lgan elektron va elektr komponentlar.
Boshqaruv tizimlari: Mashinaning asosiy tizimlarini boshqaradigan mikroprotsessorlar va boshqaruv bloklari. Masalan, dvigatel nazorati, yonilg‘i purkashi boshqaruvi, tormoz va transmissiya tizimlari.
Sensorlar va aktuatorlar: Havoning harorati, bosim, tezlik, yo‘l sharoitlari kabi ma’lumotlarni o‘lchab, elektron boshqaruv tizimlariga yuboruvchi qurilmalar hamda olingan buyruqlarga asosan mexanik harakatlarni amalga oshiruvchi qurilmalar.
Xavfsizlik tizimlari: ABS (Anti-Blockirovka Tormoz Tizimi), ESP (Elektron Barqarorlik Dasturi), havo yostiqli tizimlar (airbag), haydovchining yordamchisi tizimlari masalan, qator saqlash, avtomatik to‘xtash.
Kuyov tizimlari: Navigatsiya tizimlari, multimedia, avtomobil ichidagi aloqa vositalari, avtomatik yorug‘lik va shamollar boshqaruvi, sensorli ekranlar.

Avtoelektronikaning ahamiyati:

Yo‘lovchilar va haydovchilar xavfsizligini oshirish,
Yonilg‘i samaradorligini yaxshilash,
Atrof-muhitga zararli moddalar chiqarilishini kamaytirish,
Harakatni qulay va samarali boshqarish imkoniyatlarini yaratish.

Kelgusidagi yo‘nalishlar:

Zamonaviy avtoelektronika elektr avtomobillar, avtomatik haydash tizimlari, sun’iy intellekt va IoT (Internet of Things) texnologiyalarini keng qamrab olmoqda. Bu esa transport vositalarining yanada aqlli, xavfsiz va qulay bo‘lishini ta’minlamoqda.

Xulosa qilib aytganda, avtoelektronika zamonaviy transport tizimlarining yuragi bo‘lib, avtomobillarni boshqarish va ularni samarali ishlashini ta'minlaydigan asosiy sohalardan biridir.