ASMA

ASMA, Krim qora uzumi—xalq selektsiyasi yo’li bilan yaratilgan o’rta-pishar ho’raki uzum navi. Kuban va Krimda o’stiriladi. Tupi kuchli o’sadi, bargi yirik, uch bo’lmali, tuksiz. Guli ikki jinsli. Uzum boshi yirik, dumaloq yoki cho’ziq. G’ujumi yirik, pillasimon, to’q binafsha-qora. Po’sti qalin, eti sershira, hosili faol harorat 3050 — 3300° da 160 — 175 kunda pishib yetiladi. Hosildorligi 80-120 tsentner/gektar. Kasalliklarga chidami o’rtacha, sovuqqa bardoshi past. Uzoq saqlash va uzoqqa yuborishga chidamli. O’zbekistonda rayonlashtirilmoqda (1995 yildan).

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Asma — nafas yo‘llarining surunkali yallig‘lanish bilan kechadigan kasalligi bo‘lib, unda bronxlarning o‘tkir va qaytalanuvchi torayishi yuzaga keladi. Bu torayish nafas olish qiyinlashishiga, ko‘krak qafasida torlik hissi, yo‘tal, nafas qisishi va qichishish holatlariga olib keladi.

Asmaning sabablari

Asma ko‘pincha allergenlar (chang, chang chanqog‘i, pashsha, asilari), infektsiyalar, sovuq havo, jismoniy faoliyat, stress va kimyoviy moddalar ta’sirida yuzaga keladi. Bu omillar bronxlarning shishishiga va mushaklarning spazmiga sabab bo‘ladi.

Asma belgisi

Nafas qisishi va qiyinchilik
Tez-tez yo‘talish, ayniqsa kechasi yoki erta tongda
Ko‘krak qafasida torlik yoki bosim his qilish
Noma’lum sabab bilan nafas chiqarishda shovqin (hırıltı)

Asmani qanday aniqlash mumkin?

Asma tashxisini qo‘yishda shifokor bemorning tarixini tinglaydi, jismoniy ko‘rik o‘tkazadi, spirometriya (nafas hajmini o‘lchash testi) kabi tekshiruvlarni bajaradi. Ba’zida allergiya testlari ham tavsiya qilinadi.

Asmani davolash

Asma butunlay tuzalib ketmaydigan kasallik bo‘lsa-da, uni nazorat ostida saqlash mumkin. Davolashda quyidagi usullar qo‘llaniladi:

Kontrol dori-darmonlar: surunkali yallig‘lanishni kamaytiruvchi steroidlar, bronxlarini kengaytiruvchi dorilar.
Zudlik bilan ta’sir qiluvchi dorilar: nafas qisilishi paytida qo‘llaniladigan bronxlarni kengaytiruvchi inhalyatorlar.
Allergenlardan uzoq turish: kasallikni keltirib chiqaruvchi omillarni aniqlash va ularni cheklash.
Jismoniy mashqlar va sog‘lom turmush tarzi: nafas yo‘llari faoliyatini yaxshilash uchun.

Asmaning oqibatlari

Agar asma to‘g‘ri davolanmasa, nafas yo‘llari doimiy zarar ko‘rib, bu nafas olish qobiliyatining yomonlashishiga olib kelishi mumkin. Shuningdek, og‘ir astma tutqanoq (sudden asthma attack) hayot uchun xavfli bo‘lishi mumkin.

Xulosa

Asma surunkali kasallik bo‘lib, vaqtida aniqlash va muntazam davolash orqali uning simptomlarini kamaytirish mumkin. Shifokor tavsiyasiga rioya qilish va zarurat bo‘lsa, inhalyatorlardan foydalanish muhimdir. Sog‘lom turmush tarzini olib borish va allergenlardan himoyalanish esa kasallikni nazorat qilishda muhim o‘rin tutadi.