AQSh MUSTAQILLIK DEKLARATSIYASI

AQSh MUSTAQILLIK DEKLARATSIYASI — 1876 yilda shimoliy Amerikadagi Angliya mustamlakalarida milliy ozodlik urushi davom etayotgan paytda qabul qilingan hujjat. Unda Shimoliy Amerikaning Angliya qo’l ostidan ajralib chiqqanligi va yangi, mustaqil AQSh davlati tashkil topganligi e’lon qilindi. Loyihasini milliy ozodlik harakati arboblaridan Tomas Jefferson tayyorlagan. Ushbu Deklaratsiyada xalqlarning mustaqilligi g’oyasi, barcha kishilar qonun oldida teng hamda “yashash, erkinozod bo’lish va baxt-saodatga intilish” huquqiga ega ekanligi baralla ifodalandi. U inson huquqlarining ilk deklaratsiyasi sifatida katta tarixiy ahamiyat kasb etdi, jahon bo’ylab mustabidlikka qarshi kurashga da’vat bo’lib yangradi.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

AQSh Mustaqillik Deklaratsiyasi (Ingliz tilida: Declaration of Independence) — bu AQShning mustaqilligini rasmiy e’lon qilgan tarixiy hujjatdir. U 1776-yil 4-iyulda qabul qilingan va bugungi kunda AQShning eng muhim davlat hujjatlaridan biri hisoblanadi.

Tarixi va ahamiyati

1775-yilda Amerika koloniyalari Angliya bilan urushga kirishdi, chunki ular Angliyadan mustaqillik va o‘z siyosiy huquqlarini talab qilmoqdalar edi. Ular Angliyaning soliq siyosatini va siyosiy nazoratini qabul qilmaslikka qaror qilishdi. Shu munosabat bilan, koloniyalarning vakillari Philadelphia shahrida yig‘ilishib, Angliyadan ajralib, mustaqil davlat tashkil etishni e’lon qilishdi.

Hujjat mazmuni

AQSh Mustaqillik Deklaratsiyasi uch qismdan iborat:

Kiruvchi qism — kirish so‘zi bo‘lib, unda inson huquqlari va erkinliklari haqida umumiy asoslar bayon etiladi. "Barcha odamlar teng yaratilgan" degan fikr shu qismda ifodalangan.
Huquqlar haqida bandlar — bu yerda hayot, erkinlik va baxt izlash huquqi kabi tabiiy va ajralmas huquqlar sanab o‘tilgan.
Tanaffus sabablari — Bu qismda Angliya qirolligi va parlamentining koloniyalarga nisbatan bo‘lgan qattiq siyosati, soliq siyosati va boshqa adolatsiz holatlar bayon etiladi.
Mustaqillik e’lon qilinishi — oxirida koloniyalar o‘zlarini mustaqil davlat deb e’lon qilishadi va Angliyaga bo‘ysunmasligini bildiradi.

Mualliflari

Deklaratsiyaning asosiy muallifi Tomas Jefferson hisoblanadi, biroq uni yaratishda Jon Adams, Benyamin Franklin, Robert Livingston va Rodjer Sherman singari amerikalik tarixchilar va siyosatchilar ham faol ishtirok etishgan.

Tarixiy ahamiyati

Bu hujjat inson huquqlari, erkinlik va demokratik qadriyatlarni global darajada tan olishga katta ta'sir ko‘rsatdi.
U zamonaviy davlatlarning konstitutsion va huquqiy tizimining poydevori bo‘ldi.
4-iyul har yili AQShda Mustaqillik kuni sifatida keng nishonlanadi.

Xulosa

AQSh Mustaqillik Deklaratsiyasi — bu inson huquqlari va erkinliklarini himoya qilishga, mustaqil va demokratik davlatni barpo etishga oid muhim hujjatdir. U nafaqat Amerikaning siyosiy tarixida, balki butun dunyo uchun namuna bo‘lib xizmat qiladi.