ANTROPOMETRIYA

ANTROPOMETRIYA (antropo … va Yunoncha metreo — o’lchayman) — antropologiyaning tekshirish usullaridan biri. U odam organizmi a’zolarining hamma belgilari (uzunligi, eni, qalinligi, shakli, rangi va hokazolar) o’zgarib turishini miqdoriy tomondan tavsiflab beradi. Olingan ma’lumotlar organizm ning ayrim bo’laklari (bosh, bo’yin, ko’krak qafasi, qorin va chanoq qismlari, qo’l va oyoqlar) ga taqqoslanib, o’sishi yoki o’zgarishi kuzatib boriladi. Uzunlik, kenglik va burchak belgilari Antropometriya asboblari (uchi do’mboq tsirkul, sirg’anuvchi tsirkul, koordinatali tsirkul, odam bo’yini o’lchovchi antropometr, burchakni o’lchovchi goniometr va jag’ni o’lchovchi mandibulometr va hokazolar) yordamida o’lchanadi. Tana, ayniqsa bosh, yuz, burun, labning o’lchash mumkin bo’lmaydigan belgilari — rang va shakllari maxsus ishlab chiqilgan shkala va etalonlarga qarab aniqlanadi. Antropometriya ma’lumotlaridan kriminalistikada jinoyatchilarni tavsiflash va aniqlashda ham foydalaniladi.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Antropometriya — bu inson tanasining o‘lchamlari, shakllari, tuzilishi va ularning o‘zgarishlarini o‘rganadigan fan sohasi. So‘zning kelib chiqishi yunoncha bo‘lib, “anthropos” (inson) va “metron” (o‘lchov) so‘zlaridan tashkil topgan. Antropometriyaning asosiy maqsadi inson tanasining turli qismlarining aniq o‘lchovlarini olish va ularni tahlil qilishdir.

Antropometriyaning tarixi

Antropometriya qadimiy davrlardan beri mavjud bo‘lib, qadimgi Yunoniston va Misrda odamlarning tana o‘lchamlarini o‘rganish uchun ishlatilgan. XX asrda antropometriya ilmiy asosga ega bo‘lib, tibbiyot, sportshunoslik, ergonomika, arkeologiya va boshqalar sohalarda keng qo‘llanila boshlandi.

Antropometriyaning asosiy yo‘nalishlari

Tibbiyotda antropometriya: Kasalliklarni tashxislashda va bemorlarning rivojlanishini baholashda muhim ahamiyatga ega. Masalan, tana massasining indeksi (BMI) va tana g‘ildiraklari (waist circumference) yurak-qon tomir kasalliklari riskini aniqlashda ishlatiladi.
Ergonomika: Mehnat sharoitlarini yaxshilash, mos jihozlar va asbob-uskunalar yaratishda inson tanasining o‘lchamlaridan foydalaniladi.
Sportshunoslik: Sportchilar tanasining optimal o‘lchamlarini aniqlash, jismoniy tayyorgarlikni baholashda qo‘llaniladi.
Moda sanoati: Kiyim-kechak dizayni uchun odamlarning o‘lchamlari va tana shakllari o‘rganiladi.
Arkeologiya va antropologiya: O‘tgan davrlardagi insonlarning jismoniy xususiyatlarini aniqlash uchun ishlatiladi.

Antropometriyada o‘lchanadigan asosiy o‘lchovlar

Bo‘yi
Og‘irligi
Bosh aylanasi
Tanada turli nuqtalardagi diametr va uzunliklar (masalan, qo‘l uzunligi, oyoq uzunligi, ko‘krak aylanasi)
Tana qismlarining massasiyaviy nisbati

Antropometriyaning ahamiyati

Antropometriya yordamida ishchi muhitni inson ergonomikasiga moslashtirish, sport mashg‘ulotlarini individuallashtirish, tibbiy yordamni yaxshilash va inson salomatligini saqlash mumkin bo‘ladi. Shuningdek, antropometriya yordamida yangi texnologiyalar va mahsulotlar inson ehtiyojlariga muvofiq qilib ishlab chiqiladi.

Xulosa

Antropometriya inson tanasining o‘lchovlarini o‘rganuvchi muhim fan bo‘lib, u ko‘plab sohalarda qo‘llaniladi va inson hayotining turli jabhalarini yaxshilashga xizmat qiladi. Bu fan orqali insonning jismoniy xususiyatlari, ularning o‘zgarishlari va boshqalarga ta’siri haqida chuqur tushuncha hosil qilinadi.