ANTIK ADABIYOT

ANTIK ADABIYOT (lotincha antiquus — qadimgi) — Yunonistonda yuzaga kelgan yozma adabiyot (miloddan avvalgi 9-8-asrlar). Bu adabiyotning ilk namunasi “Iliada” va “Odisseya” dostonlari bo’lib, bular “Gomer dostonlari” deb ham ataladi. Gomerdan tashqari Esxil, Sofokl, Evripid va boshqalar ham Antik adabiyotning yirik namoyandalaridir. Yunoniston va qadimgi Rim adabiyotini Antik adabiyot deb qabul qilish bir yoqlama fikr. Chunki yozma adabiyotning eng qadim namunalari Sharqda, Shumer va Akkadda, Hindiston, Misr, Bobilda yaratilgan. Shumerliklarning Gilgamesh haqidagi dostoni yunon adabiyotidan 2000 yillar ilgari sopolga yozib qoldirilgan.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Antik adabiyot haqida umumiy ma’lumot

Antik adabiyot — bu qadimiy yunon va Rim xalqlari tomonidan vafot etgan, asosan eramizdan avvalgi va eramizning birinchi yuz yilliklarida yaratilgan adabiy asarlar majmuasidir. Antik adabiyot insoniyat madaniyatining poydevori hisoblanadi va o‘rta asrlar, yangi davr, zamonaviy adabiyotning shakllanishiga katta ta’sir ko‘rsatgan.

Antik adabiyotning asosiy xususiyatlari:

Tarixi: Antik davr yunon va rim madaniyatlari uchun asosiy vaqt hisoblanadi — eramizdan avvalgi 8-asrdan eramizning 5-asrigacha.
Tillar: Asarlarning asosiy tillari — qadimgi yunon tili va lotin tili.
Yunon va Rim maktablari: Adabiyot asosan ikki asosiy maktabda rivojlangan — yunon va rim. Yunon adabiyoti ko‘proq afsona, doston, drama va falsafaga bogʻliq edi, rim adabiyoti esa huquq, tarixiy asarlar va etikaga urg‘u bergan.
Shakllar: Dostonlar, dramalar (tragediya, komediya), lirik she’rlar, tarixiy asarlar, falsafiy esse va nutqlar antik adabiyotning asosiy janrlaridir.

Antik adabiyotning asosiy vakillari:

Yunon adabiyoti:

Gomer — “Iliada” va “Odissiya” dostonlari muallifi, eng buyuk epik shoir.
Sofokl, Evripid, Esxim — yunon tragediya ustalari.
Arxilox, Sapfo — lirik she’riyat namoyandalari.
Gerodot, Tukidid — tarixchilar.
Platon, Aristotel — falsafa va adabiyotshunoslikning asoschilari.

Rim adabiyoti:

Virgil — “Aeneida” dostonining muallifi, rimlarning epik she’rida asosiy shoir.
Horatsiy — lirik shoir va adabiy tanqidchi.
Oviyd — sevgi va mitologik mavzulardagi lirik shoir.
Katsuriy, Seneka — drama va falsafiy asarlar muallifi.
Kveys, Svetoniy — tarixchilar va biografiyalar yozuvchilari.

Antik adabiyotning ahamiyati:

Antik adabiyotda insoniy fazilatlar, axloqiy va madaniy qadriyatlar markazda turadi.
Yevropa madaniyati va adabiyotining poydevorini tashkil etadi.
Falsafa, matematika, san’at va siyosiy nazariyalar asosida yozilgan asarlar hozirgi zamon ilm-fani va madaniyatiga katta ta’sir ko‘rsatgan.
Antik tragediya va komediya janrlari zamonaviy dramaturgiyaning asosini tashkil qiladi.

Xulosa:

Antik adabiyot insoniyat madaniy tarixining oltin davri hisoblanadi. Bu adabiyot orqali qadimgi yunon va rim xalqlari hayoti, dunyoqarashi, falsafasi, tarixiy voqealari haqida ko‘p ma’lumotlar olinadi. Antik adabiyot asarlari bugungi kunda ham o‘rganilishi, talqin qilinishi va qadrlanishi davom etmoqda.