ANALIZ VA SINTEZ

ANALIZ VA SINTEZ (Yunoncha analysis -ajratish va synthesis — birlashtirish) — kishilar dunyoni bilish jarayonida ishlatadigan, o’zaro chambarchas bog’langan tekshirish usullari. Analiz fikran yoki amalda narsa va hodisani tarkibiy bo’laklarga bo’lish, sintez esa mazkur bo’laklarni fikran yoki amalda bir butun qilib birlashtirish, narsani yaxlit holda tadqiq etishdir. Inson atrofini o’rab turgan va xilma-xil xususiyatlarga ega bo’lgan ob’yektiv borliq murakkab va shu bilan birga tayin narsa hamda hodisalardan iborat. Ularni o’rganish va bilish uchun tarkibiy qismlarga ajratish, ya’ni analiz (tahlil) etish lozim. Lekin ushbu usul yordamidagina ularni to’la bilish mumkin emas, binobarin uni sintez bilan to’ldirish zarur. Sintez analiz natijalariga tayangan holda narsa yoki hodisani bir butun qilib birlashtiradi. Analiz va sintez o’zaro bog’liq bo’lib, analizsiz sintez chuqur bilim bermaydi, ayni vaqtda sintez vositasida yakunlanmagan analiz ham yetarli emas. Analiz va sintez qilish faoliyatining markazi — bosh miya katta yarim sharlarining po’stidir, lekin mazkur faoliyat ijtimoiy ishlab chiqarish jarayonida va asosidagina paydo bo’ladi va amalga oshiriladi. Fikrlash jarayonida Analiz va sintez abstrakt (mavhum) tushunchalar yordamida yuzaga keladigan va abstraktsiya, umumlashtirish va hokazolar bilan mustahkam bog’langan mantiqiy tafakkur usullari sifatida namoyon bo’ladi.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Analiz va Sintez haqida uzoqroq ma’lumot

ANALIZ VA SINTEZ

Analiz va sintez — bu bilish jarayonining ikki asosiy shakli bo‘lib, ular o‘rganilayotgan predmet yoki hodisani chuqurroq tushunishga yordam beradi. Ushbu jarayonlar ilm-fan, ta’lim, mantiq, psixologiya va boshqa ko‘plab sohalarda keng qo‘llaniladi.

Analiz nima?

Analiz (lotincha analysis — "tahlil qilish", "ajratish") — bu murakkab predmet, jarayon yoki nazariyani tarkibiy qismlariga bo‘lib o‘rganish jarayoni. Analizning vazifasi predmetning tuzilishini, har bir qismning funksiyasini va ular o‘rtasidagi bog‘liqlikni aniqlashdir.

Masalan, agar biz biror matnni analiz qilsak, u holda matnni xat, so‘z, gap, fikr va mavzular bo‘yicha ajratamiz va har bir qismni alohida o‘rganamiz.

Analizning xususiyatlari:

Predmetni kichik qism va elementlarga bo‘lish
Har bir qismni alohida talqin qilish
Ichki munosabatlar va bog‘liqliklarni aniqlash
Muammoni yaxshiroq tushunishga yordam beradi

Sintez nima?

Sintez (yunoncha synthesis — "birlashtirish") — tahlil qilingan, ajratilgan qismlarni qayta birlashtirish, umumiy, butun bir tizim yoki g‘oyaga aylantirish jarayoni. Bu jarayon analizdan keyin keladi va maqbul natijaga, xulosa yoki yangi bilim shakllantirishga xizmat qiladi.

Masalan, matndagi alohida fikrlarni, tahlil qilingan qism va elementlarni birlashtirib, uning asosiy mazmuni va mohiyatini ochib berish — bu sintezdir.

Sintezning xususiyatlari:

Ajratilgan qismlarni uzviy bog‘lab, umumlashtirish
Yangi qarash, tushuncha yoki nazariyani yaratish
Yagona tizim yoki konsepsiyaga olib keladi
Intellektual ijod jarayoni hisoblanadi

Analiz va Sintezning farqlari

Asosida	Analiz	Sintez
Maqsadi	Murakkab predmetni qismlarga bo‘lish	Bo‘laklarni birlashtirib, umumiy tasvir hosil qilish
Jarayon yo‘nalishi	Pastdan yuqoriga (butundan qismga)	Yuqoridan pastga (qismdan butunga)
Natija	Predmetning tarkibi va tuzilishi haqida ma’lumot	Yangi Tavsif yoki tushunchani hosil qilish
Misol	Avtomobilni bo‘laklarga ajratish (dvigatel, g‘ildirak va hokazo)	Bo‘laklarni yig‘ib, mashinaning ishlash prinsipini tushuntirish

ANALIZ VA SINTEZNING AHAMIYATI

Ilmiy tadqiqotlarda: Aniq va chuqur tahlil qilish imkonini beradi, sintez esa yangi nazariyalar va qarashlarni yaratishda yordam beradi.
Ta’limda: Mavzuni puxta o‘rganib, unga oid ma’lumotlarni tizimlashda muhim o‘rin tutadi.
Muammolar yechishda: Murakkab muammoni kichik qismalarga bo‘lib, uning yechimini bosqichma-bosqich topish imkonini beradi.
Ijodiy faoliyatda: Fikrlarni ajratish va ularni birlashtirish orqali innovatsion g‘oyalar paydo bo‘ladi.

Xulosa

Analiz va sintez — bir-birini to‘ldiruvchi bilish jarayonlari bo‘lib, ularsiz chuqur va tizimli o‘rganishning imkoni yo‘q. Analiz predmetni qism va elementlariga bo‘lsa, sintez ularni tizim yoki yangicha qarashga olib keladi. Shuning uchun bu ikki jarayon birgalikda ishlatilganda yanada samarali natijalarga erishish mumkin.

Agar qo‘shimcha ma’lumot yoki misollar kerak bo‘lsa, so‘rashingiz mumkin!