Amyobalar

Amyobalar (Amoebida) – soxta oyoqlilar sinfiga mansub bir hujayrali umurtqasiz hayvonlar turkumi (ayrim manbalarda sinf). Ba’zi amyobaning diametri 20 mk cha; yirik amyoba (Amoeba proteus) 700 mk keladi. Amyobalar chuchuk suvlarda, nam tuproq va qumda yashaydi. Dengizlarda ham bor. Amyobaning qattiq qobigʻi boʻlmaydi, shu sababli ularning gavda shakli doim oʻzgarib turadi, soxta oyoqlari bilan siljiydi. Ba’zi amyobalar xivchin chiqaradi. Amyobalar bakteriyalar, mayda suvoʻtlar va hokazo bilan ovqatlanadi.

Noqulay sharoitda amyobalar gavdasi yumaloqlanib, qattiq qobiq hosil qiladi va sistaga aylanadi. Ayirish vazifasini qisqaruvchi vakuomar bajaradi. Amyobalar, asosan, ikkiga boʻlinish yoʻli bilan koʻpayadi. Amyobalarning bir qancha turlari odam va hayvonlar organizmida parazitlik qiladi. Asosiy turlari: erkin yashovchi oddiy amyoba (Amoeba proteus) va odam ichagida parazitlik qiluvchi ichburugʻ amyobasi (A. histolitica).

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Amyobalar (Amoebalar) — bu bir hujayrali, oddiy tuzilishga ega bo‘lgan maxluqlar bo‘lib, ular odatda mikroskop ostida ko‘rinadi. Ular protozoalar oilasiga mansub bo‘lib, asosan toza suvda, tuproqda va organizmlarning ichki muhitida yashaydi. Amyobalarning asosiy xususiyati — ular harakatlanish va oziq olishda sitoplazmaning o‘zgarmas shakldagi cho‘kindilarini (pseudopodiyalar) hosil qiladi.

Amyobalarning asosiy xususiyatlari:

Tuzilishi: Amyoba oddiy, membrana bilan o‘ralgan hujayradan iborat. Ularning ichida bir yoki bir nechta yadro (nukleus), shuningdek, suv ichidagi ortiqcha suyuqlikni tashqariga chiqaruvchi vakuola bo‘ladi.
Harakatlanishi: Amyobalar o‘zining sitoplazmasini uzaytirib, “soxta oyoqlar” (pseudopodiyalar) hosil qiladi va shu yordamida siljiydi. Bu harakat turi “amoeboid harakat” deb ataladi.
Oziqlanish: Amyobalar o‘z oziqlantirish jarayonida pseudopodiyalarini yordamida oziq qismi atrofini o‘rab, uni hujayra ichiga kiritadi (fagotsitoz). Oziq moddalar sitoplazmada pufaklar (food vacuoles) hosil qilgandan keyin hazm qilinadi.
Ko‘payish: Amyobalar asosan yashash sharoitiga qarab bo‘linish (mitoz) orqali ko‘payadi. Ayrim amyobalar murakkab yashash sharoitida kistaga aylanib, qiyin sharoitdan qutuladi.
Muhitda roli: Amyobalar biologik zanjirda important rol o‘ynaydi, chunki ular mikroorganizmlar va organik qoldiqlarni yeydi hamda tuproq va suv ekotizimlarining sog‘lomligida ishtirok etadi.

Amyobalarning turlari:

Amoeba proteus — eng mashhur va keng o‘rganilgan amyoba turi.
Entamoeba histolytica — inson organizmida parazitlik qiladigan, amoeboz kasalligini keltirib chiqaradigan amyoba.
Arcella, Difflugia kabi qattiq qobiq (test) bilan o‘ralgan amyobalar.

Xulosa: Amyobalar oddiy tuzilishga ega bo‘lgan, hayotning eng dastlabki shakllaridan biri sifatida biologiyada katta ahamiyatga ega bo‘lgan mikroskopik organizmlardir. Ular ilmiy tadqiqotlarda, ekologik monitoringda va tibbiyotda (parazitar kasalliklarni o‘rganishda) muhim o‘rin tutadi.