Sun'iy intellekt javobi:

Amortizatsiya fondi — bu korxona yoki tashkilotning moddiy-texnik bazasini tiklash va yangilash uchun ajratiladigan mablag‘lar yig‘indisidir. Amortizatsiya fondi asosan korxonadagi asosiy vositalarning eskirishini qoplash, ularni ta'mirlash yoki yangi, zamonaviy uskunalar bilan almashtirish maqsadida shakllantiriladi.

Amortizatsiya fondining mohiyati:

Moddiy-texnika vositalari (binolar, mashinalar, uskunalar, transport vositalari va boshqalar) vaqt o‘tishi bilan eskiradi va qiymatini yo‘qotadi. Amortizatsiya fondi ushbu qiymat yo‘qotilishini moliyaviy ifoda etishdir. Korxona har yili ushbu vositalarning eskirish miqdoriga teng bo‘lgan summani amortizatsiya sifatida ajratib boradi va bu mablag‘larni maxsus hisobda saqlaydi.

Amortizatsiya fondining shakllanishi:

Amortizatsiya fondi korxona sof foydasidan, daromad solig‘i chiqarilgandan keyingi mablag‘lar hisobidan yoki amortizatsiya xarajatlari orqali shakllantiriladi. Budjet tashkilotlarda bu fond davlat tomonidan ajratiladigan mablag‘lar hisobidan ham to‘ldirilishi mumkin.

Amortizatsiya fondining funksiyalari:

1. Tiklash funksiyasi: Eskirgan uskunalar o‘rniga yangi vositalarni sotib olish uchun mablag‘larni ta'minlash.
2. Ta'mirlash funksiyasi: Asosiy vositalarni ta'mirlash va texnik xizmat ko‘rsatishni moliyalashtirish.
3. Iqtisodiy barqarorlik: Korxonaning moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, ishlab chiqarishni uzluksiz ta'minlash va rivojlantirishga yordam berish.
4. Hisob va nazorat funksiyasi: Asosiy vositalarning qiymati va ularning eskirish jarayonini hisobga olish va nazorat qilish.

Amortizatsiya fondining turlari:

• Majburiy (majmuaviy) amortizatsiya fondi: qonun va me'yorlarga muvofiq majburiy holda shakllantiriladigan fond.
• Ixtiyoriy amortizatsiya fondi: korxona rahbariyati tomonidan qo‘shimcha ravishda tashkil etiladigan va qo‘shimcha qayta jihozlash uchun mo‘ljallangan fond.

Amortizatsiyaning hisoblash usullari:

• Chiziqli usul: Asosiy vositaning qiymatini uning amaldagi ishlash muddati davomida teng miqdorda bo‘lishi.
• Qoldiq qiymat usuli: Har yili amortizatsiya summasi kamayib boradi.
• Ish hajmi bo‘yicha usul: Amortizatsiya summasi asosiy vositaning haqiqiy ishlash hajmiga bog‘liq hisoblanadi.

Xulosa:

Amortizatsiya fondi korxonaning barqaror faoliyati va rivojlanishi uchun muhim moliyaviy manba hisoblanadi. Bu fond orqali asosiy vositalarning qiymati doimiy ravishda tiklanadi, ishlab chiqarish samaradorligi oshiriladi va yangi texnologiyalar joriy etiladi. Shuning uchun korxona rahbariyati amortizatsiya fondini to‘g‘ri shakllantirish va samarali foydalanishga katta e'tibor berishi zarur.