Sun'iy intellekt javobi:
Allel genlar haqida Uzbek tilida batafsil ma’lumot:
Allel genlar nima?
Allel genlar — bu bir organizmning ma’lum bir xususiyatini (masalan, rang, shakl yoki boshqa fenotipik belgilarni) belgilovchi genning turli shakllari yoki variantlari. Har bir gen biror xususiyatni nazorat qiladi, ammo bu genning bir nechta allellari bo‘lishi mumkin, va ularning har biri biror xususiyatning turlicha ifodalanishiga sabab bo‘ladi.
Masalan, o‘simliklarda gul rangi geni mavjud deylik, bu genning "qizil" alleli va "oq" alleli bo‘lishi mumkin. Organizmda qizil va oq allellarning birikishi, ya’ni qaysi allel dominant yoki resessiv bo‘lishiga qarab, gul rangi belgilanadi.
Allel turlari:
Dominant allel: Agar organizmda bitta dominant allel bo‘lsa, u o‘z xususiyatini yuzaga chiqaradi. Masalan, "Q" dominant allel bo‘lsa, "Qq" yoki "QQ" genotipida dominant belgisi ko‘rinadi.
Resessiv allel: Agar allel resessiv bo‘lsa, uning xususiyati faqat ikki nusxada (homozigot holda) bo‘lsa — ya’ni ikkala allel ham o‘sha resessiv bo‘lsa — ifodalanadi. Masalan, "q" resessiv allel bo‘lsa, faqat "qq" genotipida uning belgisi ko‘rinadi.
Kodominant allel: Ba’zida ikkala allel ham bir xil darajada ifodalanadi, ya’ni ikkala allelning xususiyati ham ko‘zga tashlanadi.
Poliallellik: Ba’zi genlarda uchdan ortiq allellar mavjud bo‘lishi mumkin. Masalan, qon guruhi (ABO sistema) genida uchta asosiy allel (IA, IB, i) mavjud.
Allel genlarning organizmdagi roli:
Har bir organizm ota-onasidan har bir gen uchun bitta allelni oladi. Natijada, har bir gen juftligida ikkita allel bo‘ladi.
Allellar organizmning fenotipini, ya’ni ko‘rinadigan belgilari va xususiyatlarini aniqlaydi.
Allellar orqasida joylashgan DNKdagi xatoliklar (mutatsiyalar) yangi allellar paydo bo‘lishiga olib keladi.
Genetik tadqiqotlarda allellarning ahamiyati:
Gregor Mendelning irsiyat qonunlari asosan allellarning dominant va resessiv xususiyatlariga asoslanadi. Allellarning turlicha kombinatsiyalari ota-onadan bolalarga o‘tuvchi xususiyatlarni tushunishga yordam beradi.
Xulosa:
Allel genlar — bir genning turli shakllari bo‘lib, ular organizmlarda irsiy xususiyatlarning o‘zgarishi va xilma-xilligini ta’minlaydi. Allellarning o‘zaro ta’siri orqali genetik fenotiplar shakllanadi.
Agar qo‘shimcha savollaringiz bo‘lsa yoki ma’lum bir masalani chuqurroq tushunmoqchi bo‘lsangiz, menga murojaat qiling!