Aktivlik qatori

Aktivlik qatori , kuchlanishlar qatori — metallarning elektrolit eritmalaridagi normal potensiallarining ortib boradigan tartibda joylanishi: Li, K, Ca, Na, Mg, Al, Mn, Zn, Cr, Fe, Cd, Ni, Sn, Pb, H2, Cu, Hg, Ag, Pt, Au Aktivlik qatori ga taqqoslash maqsadida, metallardan tashqari, vodorod (potensiali nolga teng deb qabul qilingan) ham kiritiladi. Aktivlik qatori da muayyan oʻrinda turgan metall oʻzidan oʻngda turgan (potensiali musbatroq) metallarni ularning birikmalaridan siqib chiqaradi. Masalan, toʻtiyo (mis kuporosi) eritmasiga rux tashlansa, rux misni uning birikmasidan ajratib chiqaradi. Vodoroddan chapda turgan (potensiali manfiyroq) metallar vodorodni uning birikmasidan (mas, kislotadan) siqib chiqaradi. Tarkibida bir qancha metall tuzlari boʻlgan eritma elektroliz qilinsa, katodda avvalo Aktivlik qatori da oʻngda turgan metall ajralib chiqadi. Metallarning qotishmasida avval Aktivlik qatori da chapda turgan element korroziyalanadi. Metallmaslarning ham oʻziga xos kuchlanishlar qatori mavjud.

Adabiyotlar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Aktivlik qatori (yoki ingliz tilida "Activity series") – bu kimyoviy elementlarning, asosan metallarning o‘zaro reaksiyaga kirishish qobiliyatlarini tartiblangan holda ko‘rsatadigan jadval yoki ro‘yxatdir. U kimyoviy reaksiyalarda qaysi metallarning boshqalar bilan ta’sirga kirishishini, ya’ni qaysi metallarning erkin atomlarga aylanib, boshqalarning ionlarini metallashtirish qobiliyatini bildiradi.

Aktivlik qatori haqida batafsil ma’lumot:

Tushuncha
Aktivlik qatori metallarning kimyoviy faolligi bo‘yicha tartiblangan ro‘yxatdir. Metall qatori yuqori qismida joylashgan metallarning faolligi yuqori bo‘lib, ular osongina ion shaklidan erkin metallga yoki aksincha almashinuvi sodir bo‘ladi. Pastki qismdagi metallarning esa kimyoviy faolligi past bo‘ladi.
Qanday tuziladi?
Aktivlik qatori metallarning vodorod bilan reaksiyasiga, ularning suv yoki kislorod bilan reaksiyasiga, shuningdek, boshqa metallarning ionlarini metallashtirish qobiliyatiga asoslanib tuziladi. Misol uchun, natriy (Na) aktivlik qatorda yuqori o‘rinlarni egallaydi, chunki u suv bilan juda tez reaktsiyaga kirishadi. Temir (Fe) esa nisbatan pastroqda joylashadi.
Ahmiyati
- Metalllarning kimyoviy faolligini taqqoslashda foydalaniladi.
- Reaksiyalarning yuz berishini oldindan bilish uchun qulay. Masalan, agar metall A metal B ning tuzini elektr almashtirish reaksiyasiga kirishsa, demak A metall B dan yuqori faollikka ega.
- Metall aralashmalarini tayyorlashda va sanoatda kimyoviy jarayonlarni boshqarishda qo‘llaniladi.
Misol sifatida oddiy aktivlik qatori:
Li > K > Ba > Ca > Na > Mg > Al > Zn > Fe > Ni > Sn > Pb > (H) > Cu > Hg > Ag > Au

Bu yerda Ha (vodorod) metallar orasida o‘rta joyda ko‘rsatilgan va metall suvda yoki kislotalarda reaksiyaga kirishishini aniqlashda asos sifatida olinadi.
Amaliy misol
Temir (Fe) mis (Cu) atomlarini elektrovat qiladi degan fikr noto‘g‘ri, chunki Fe aktivlik qatorida Cu dan yuqorida joylashadi, ya’ni Fe Cu ionlarini metallashtirib, o‘zining ionlariga aylanadi. Shuning uchun mis elektr toki orqali temir qotishmasiga o‘tib ketmaydi.

Xulosa:

Aktivlik qatori metallarning kimyoviy faolligini o‘rganishda muhim vosita bo‘lib, u metallarning o‘zaro reaksiyasini va ularning qaysi birining qaysi birini almashtirishini oldindan bashorat qilish imkonini beradi.

Agar sizga ushbu mavzu bo‘yicha qo‘shimcha misollar yoki jadval kerak bo‘lsa, ayting, tayyorlab beraman!