Akkomodatsiya
Akkomodatsiya (lot. accomodatio moslashuv) — koʻzning turli masofadagi narsalarni ochiq-ravshan koʻrishga mosla-shuvi. Yaqin va uzoq, masofadagi narsalar aksi toʻppa-toʻgʻri koʻz toʻr pardasiga tushishi uchun koʻz gavhari qavariq yoki yalpoq boʻlishi kerak. Yaqindagi narsalarga qaragan paytda koʻz gavhari sharga oʻxshash qavariqshaklga, uzoqdagi narsalarga qaraganda esa choʻzilib, tekis yuza-li shaklga kiradi. Bu jara-yonda koʻzdagi kipriksimon tana, koʻz gavhari va ularni bir-biriga bogʻlab turgan juda koʻp noziq naychalar, rangdor parda hamda koʻz qorachigʻi faol qatnashadi. Ana shu xususiyatlar tufayli sogʻlom koʻz hamma vaqt ravshan koʻradi. Yosh ulgʻaygan sari koʻz gavharining elastikligi oʻzgaradi va odam taxminan 60-65 yoshida koʻzining mos-lashish qobiliyatini yoʻqota boshlaydi.
Adabiyotlar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Akkomodatsiya — bu ko‘zning optik tizimida yuz beradigan moslashuv jarayoni bo‘lib, unga ko‘ra ko‘z yaqin yoki uzoqdagi obyektga qarash uchun fokusini avtomatik ravishda o‘zgartiradi. Bu jarayon ko‘zning ko‘rish aniqligini saqlab qolish va turli masofadagi obyektlarni aniq ko‘rishga yordam beradi.
Akkomodatsiya qanday yuz beradi?
Ko‘zda akkomodatsiya jarayoni asosan ko‘ziq qovoqi (linza) shaklini o‘zgartirish orqali amalga oshiriladi. Buning uchun quyidagi mexanizmlar ishtirok etadi:
- Silliq mushaklar: Linzaning atrofi silliq mushaklar bilan o‘ralgan. Ular qisqartirganda linzaning qalinligi oshadi.
- Zonulalarning tarangligi: Zonulalar linzani ko‘z sohasida tutib turadi. Mushaklar harakati zonulalarning tarangligini o‘zgartiradi.
- Linzaning shakli: Mushaklar qisqarishi bilan linzaning qalinligi oshadi, bu yaqin obyektlarni aniq ko‘rish uchun fokusni o‘zgartiradi. Aksincha, mushaklar bo‘shashganda linza yupqaroq bo‘ladi va uzoqdagi obyektlarga fokuslanadi.
Akkomodatsiya qayerda foydalidir?
- Yaqin masofaga qarashda: Kitob o‘qiyotganda yoki kichik narsalarni ko‘rayotganda ko‘z linzalari qalinlashadi.
- Uzoq masofaga qarashda: Masalan, tog‘larni yoki uzoqdagi narsalarni ko‘rayotganda linzalar yupqaroq bo‘ladi.
Akkomodatsiyaning buzilishi va natijalari:
Akkomodatsiya mexanizmining buzilishi ko‘plab ko‘z kasalliklariga olib kelishi mumkin:
- Presbiopiya: Yoshga bog‘liq ravishda linzalar elastikligini yo‘qotadi va yaqin masofaga qarash qiyinlashadi.
- Miopiya va gipermetropiya: Akkomodatsiya muammolari tufayli uzoq yoki yaqin narsalarni ko‘rishda qiyinchiliklar yuzaga keladi.
Xulosa qilib aytganda, akkomodatsiya — bu ko‘zning turli masofadagi obyektlarni aniq ko‘rish uchun linzaning shaklini va fokusini moslashtiruvchi muhim fiziologik jarayonidir. Bu jarayon turli ko‘z mushaklari va to‘qimalarining o‘zaro faoliyatiga asoslanadi va insonning ko‘z olish jarayonida ko‘rish sifatini yaxshilashga xizmat qiladi.