Afg'on tili
Pashtu tili , afgʻon tili, pashtu — eroniy tillarning sharqiy guruhiga mansub tillardan biri; Afgʻonistondagi ikki rasmiy tildan (dariy tili bilan birga) biri. Afgʻonistonning Qandahor, Jalolobod, Gʻazna, Xost, Farax viloyatlari va Kobul shahrida, Pokistonning Vaziriston, Balujiston va boshqa hududlarida, Peshovar shahrida tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 25 mln. kishidan ortiq boʻlib, ularning uchdan ikki qismi Pokistonda yashaydi. Koʻp sonli hududiy va qabilaviy lahjalar asosan 2 guruhni tashkil etadi: sharqiy yoki peshovar-jalolobod lahjasi va gʻarbiy yoki qandahor lahjasi; shuningdek, janubiy lahja ham (Afgʻonistonning Paktiya viloyati) farqlanadi. Pashtu tilida undoshlar 30 ta; boshqa eroniy tillardan farqlanuvchi undosh tovushlarga ega; urgʻu dinamik xususiyatli, urgʻularning oʻzgaruvchanligiga qarab soʻzlarning maʼnolari farqlanadi; grammatik qurilishi uchun otlarning flektivligi kuchlidir.
Adabiy pashtu tili 2 lahjali asosga ega boʻlib, Afgʻonistonda oʻziga nisbatan qadimiyroq va boyroq yozma anʼanalarga ega boʻlgan dariy tili bilan yonma-yon qoʻllanish sharoitida rivojlanmoqda. Adabiy pashtu tili avval nisbatan kam meʼyorlangan va rasmiy hujjatlar doirasida, ijtimoiy-siyosiy amaliyotda kam qoʻllangan, lekin uning qoʻllanish doirasi tobora kengayib bormoqda: tilni meʼyorlashtirish choralari koʻrilmoqda, izohli va ikki tilli lugʻatlar, soʻz va grammatik shakllarni meʼyoriy qoʻllashga doir maxsus ishlar chop etilmoqda, terminologiya shakllantirilmoqda va boshqalar. Pashtu tili arab-fors yozuvidan unga pashtu tiliga xos boʻlgan tovushlarni ifodalovchi harflarni qoʻshish yoʻli bilan foydalanadi. Dastlabki yozma manbalari XVI asrga taalluqli.
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Afg‘on tili deganda, aslida "afg‘on tili" deyilganda, ko‘pincha afg‘oniston hududida keng tarqalgan tillar tushuniladi, chunki mintaqada bitta "afg‘on tili" mavjud emas. Afg‘onistonning rasmiy tillari asosan ikki asosiy guruhga bo‘linadi:
-
Dari tili (yoki afg‘on fors tili)
- Dari tili Afg‘onistonning rasmiy tillaridan biridir va afg‘onlarning taxminan 50% dan ortig‘i tomonidan ona tili sifatida so‘zlashiladi.
- Bu til fors tilining bir varianti bo‘lib, o‘zbek, tojik, fors va arab tillaridan ko‘plab so‘zlar olgan. Dari Afg‘onistonda hukumat, ta’lim va madaniyat sohalarida keng qo‘llaniladi.
- Dari yozuvi arab harflariga asoslangan bo‘lib, fors (farsi) tilidagi yozuv tizimiga juda o‘xshash.
-
Paxtun tili (Pushtu)
- Paxtun tili Afg‘oniston aholisining taxminan 35-40 foizi ona tili sifatida foydalanadi. Bu til Paxtun millatining asosiy tili hisoblanadi.
- Pushtu tilining yozuvi ham arab yozuviga asoslangan, ammo uning alohida harflari va talaffuz qoidalari mavjud.
- Bu til ham rasmiy tillardan biri bo‘lib, ko‘plab shevalari mavjud.
Shuningdek, Afg‘onistonda ozchilik tillari ham mavjud: o‘zbek, turkman, balochi, nuristoniy tillar va boshqalar, lekin ular rasmiy til darajasiga ega emas.
Xulosa:
Afg‘oniston hududida "afg‘on tili" deganda ko‘pincha ikki asosiy til — dari (afg‘on fors tili) va paxtun (pushtu) tushuniladi. Bu tillar rasmiy maqomga ega bo‘lib, mamlakatning siyosiy, madaniy va ijtimoiy hayotida muhim o‘rin tutadi. Dari va paxtun tillari arab alifbosiga asoslangan yozuv tizimiga ega va o‘zaro grammatik, fonetik hamda leksik farqlarga ega.
Agar siz aynan qaysi til haqida ko‘proq ma’lumot istasangiz, iltimos, aniqlik kiriting.