ADENOZINTRIFOSFAT KISLOTA, ATF

ADENOZINTRIFOSFAT KISLOTA, ATF — adenin, riboza va uch molekula fosfat kislotadan tarkib topgan organik modda. Adenozintrifosfat kislota organizm xujayralarida doimo sintezlanib va iste’mol qilinib turadi. Adenozintrifosfat kislota o’zining pirofosfat bog’larida ko’p energiya saqlaydi (makroergik bog’lar). U xujayra mitoxondriya moddalarning aerob va anaerob oksidlanishi natijasida ajralib chiqqan energiyani fosforlash yo’li bilan makroergik fosfat bog’lari shaklida to’playdi va organizmning energiyaga ehtiyoji bo’lgan hamma jarayonlarini energiya bilan ta’minlaydi. Adenozintrifosfat kislota parchalanishi natijasida 8— 11 kkal/mol energiya ajralib chiqadi. U muskullardan, achitqidan olinadi, sintetik usulda ham tayyorlanadi.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

Adenozin trifosfat kislotasi (ATF yoki ATP) — bu barcha tirik hujayralarda uchraydigan asosiy energetik molekula va biologik yoqilg‘i hisoblanadi. U koʻplab hujayra jarayonlarida energiya manbai sifatida xizmat qiladi va organizmda metabolik reaktsiyalarni boshqarishda muhim rol oʻynaydi.

ATFning tuzilishi va xususiyatlari:

Kimyoviy tuzilishi: Adenozin trifosfat molekulasi adenozin va uchta fosfat guruhidan tashkil topgan. Adenozin — bu adeninning riboz shakariga birikkan shakli. Fosfat guruhlari bir-biriga fosfoester bog‘lari orqali ulanadi, bu bog‘lar orasida ayniqsa oxirgi ikki fosfat guruhlari orasidagi bog‘lar yuqori energiyali bog‘lar hisoblanadi.
Formula: C10H16N5O13P3
Fosfat zanjiri energiyani saqlaydi va kerak bo‘lganda uni bo‘lib chiqaradi.

ATF ning roli va funksiyalari:

Energiya manbai: Hujayrada ATP molekulasi fosfat zanjiridagi yuqori energiyali bog‘larning parchalanishi orqali energiya beradi. Masalan, ATP ADP (adenozin difosfat) va pirolatishgan fosfat (Pi) ga aylanganda, bu jarayon energiya ajratadi va hujayra ishlashiga yordam beradi.
Metabolik jarayonlarda: ATF sintez va parchalanish kabi ko‘plab metabolik reaktsiyalarda ishtirok etadi.
Molekulalarni aktivlashtirish: ATF birlashtiruvchilik vazifasini bajarib, boshqa molekulalarning reaktsiyaga kirishini osonlashtiradi, masalan, oqsillar, lipitlar va nuklein kislotalar sintezi.
Signalizatsiya: Ba’zi hujayra turlarida ATP signal molekulasi sifatida ham ishlatiladi.
Mushaklarning qisqarishi: ATF mushak to‘qimalarida qisqarishni amalga oshirishda gazlangan energiya sifatida ishtirok etadi.
Ion pompalarida: Hujayra membranalarida ionlar va molekulalarning aktiv transportida ATP zarur.

ATF sintezi:

Asosan mitoxondriyada oksidlovchi fosforillanish jarayonida sintezlanadi.
Glycoliz jarayonida ham ba’zi ATP hosil bo‘ladi.
Fosforillanish jarayonida ADP ga ortiqcha pirolatishgan fosfat (Pi) bog‘langanida hosil bo‘ladi.

Xulosa:

ATF hujayra energetik tizimining markazi bo‘lib, barcha organizmlarda energiya almashinuvi va hayotiy jarayonlarning normal ishlashi uchun zarur hisoblanadi. Uning yuqori energiyali fosfat bog‘lari hayotning ko‘plab kimyoviy reaksiyalarini qo‘llab-quvvatlaydi va tirik mavjudotlarning hayoti uchun asosiy manba hisoblanadi.

Agar sizga qo‘shimcha ma’lumot yoki ma’lum bir mavzu bo‘yicha izoh kerak bo‘lsa, so‘rashingiz mumkin!