ADAB

ADAB (Arabcha) — 1) yaxshi xulq, tarbiya, xushmuomalalik, hayotni to’g’ri tushunish, to’g’ri yashashni o’rgatish ma’nosida. O’zbek tilidagi “Odob” Adab so’zining ko’plik shaklidir. Adabiyot so’zi o’zagi ham Adabdir. 12-asrda “Ilmi adab” yoki “Ilmi bade” atamasi vujudga keldi. Bu so’z san’atidagi badiiy vositalar, usullar va turlarni o’rgatishga bag’ishlangan. O’sha davrda adabiyot so’zi keng ma’noda umuman kitoblar, risolalar, maqolalar, ya’ni ko’pchilikning o’qishi uchun yozilgan asarlarni bildirgan. Tor ma’noda esa yozma badiiy adabiyotni anglatgan. Hozir Adab Arab mamlakatlarida badiiy adabiyot ma’nosida ishlatiladi; 2) tasavvufda tariqatdan saboq beruvchi Pir yoki Shayx va saboq oluvchi murid yoki Solihning rioya qilishi zarur bo’lgan qonun-qoidalar nazarda tutiladi. Shayxlar va solihlar adabi xususida ko’plab asarlar yozilgan. Muhsin Qodirov.

Manba

O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi

Sun'iy intellekt javobi:

ADAB so'zi o‘zbek tilida ko‘plab ma’nolarga ega bo‘lishi mumkin, ammo asosan u madaniyat, odob-axloq, va tarbiya tushunchalari bilan bog‘liq. Quyida "adab" haqida batafsilroq ma’lumot keltiraman:

Adab nima?

Adab so'zi arab tilidan kirib kelgan bo‘lib, asosan “odob”, “tarbiya”, “odamiylik” va “madaniyat” kabi ma’nolarni anglatadi. O‘zbek madaniyatida adab — bu insonning boshqalar bilan munosabatida ko‘rsatadigan ijtimoiy odob-axloq qoidalari, tariqat va hayotiy madaniyatdir.

Adabning asosiy jihatlari:

Odob-axloq
Adab inson kiyinish, gaplashish, muomala qilishda qoidalarga amal qilish, boshqalarni hurmat qilish va ularning his-tuyg‘ularini hisobga olishdir. Masalan, katta yoshdagilarga hurmat ko‘rsatish, mehmonni xushmuomala kutib olish kabilar odobga kiradi.
Tarbiya
Adab shuningdek, insonning ichki tarbiyasini anglatadi. Bu shaxsning halolligi, sadoqati, sabri, bag‘rikengligi, va boshqalarni tushunish qobiliyatidir. Bular barchasi insonning ma’naviy dunyosini boyitadi.
Madaniyat va adabiyot
Adab so‘zi ba’zan adabiyot ma’nosida ham ishlatiladi. O‘zbek adabiyoti — xalqning xalq og‘zaki ijodiyoti (ertaklar, rivoyatlar, qo‘shiqlar) va yozma adabiyotlarini o‘z ichiga oladi. Bu esa millatning madaniy merosi, tarixiy tajribasi, estetik qarashlari ifodasidir.

Adabning jamiyatdagi o‘rni

Adab jamiyatda muomala madaniyatining asosidir. U jamiyat aʼzolari o‘rtasida hurmat, ishonch, tinchlik va totuvlikni saqlashga xizmat qiladi. Adabli inson atrofdagilarga yoqimli bo‘lib, u jamiyatda ijobiy obro‘ga ega bo‘ladi.

Adab haqida maqollar va ibratli so'zlar

“Adabsiz odam — toshday qattiq, yuragi yovuz.”
“Adab bilan gapirsang, dunyo sen bilan gaplashadi.”
“Adab — odamning ko‘zgusidir.”
“Hurmatli odam odobini biladi, adabsiz odam dunyoda hech kimga kerak emas.”

Xulosa

Adab — bu insonning nafaqat tashqi ayonligi, balki ichki dunyosi, ma’naviy barkamolligi, boshqalar bilan munosabatlarining ko‘zgusidir. Har bir inson hayotda muvaffaqiyatga erishish, o‘z atrofidagilarga hurmat bilan munosabatda bo‘lish uchun adabga amal qilishi zarur.

Agar sizga adabiyot, adab-axloq yoki bu soha bilan bog‘liq boshqa mavzular haqida ham ko‘proq ma’lumot kerak bo‘lsa, iltimos, so‘rashingiz mumkin!