Abu Ubayd Qosim ibn Sallom
Abu Ubayd Qosim ibn Sallom Xurosoniy Haraviy (arab. أبو عبيد القاسم بن سلاّم الخراساني الهروي, 770–838) – arab filologi, lugʻatshunoslik, Qurʼon ilmlari, hadis va fiqhga oid koʻplab kitoblar muallifi.
U Hirotda vizantiyalik qulning oilasida tug‘ilgan. U o‘z ona shahrini tark etib, Basra maktabida Asma’iy (vafoti 213/828), Abu Ubayda (vafoti 210/825) va Abu Zayd Ansoriy (vaf. 214 yoki 215/830-831) hamda Kufa maktabida Abu Amr Shayboniy (vafoti 210/825), Kisoʼiy (vafoti 189/805) kabi ko‘plab mashhur filolog olimlardan tahsil olgan.
U birinchi boʻlib tajvid ilmining yozma shaklini ishlab chiqan, tajvid qoidalariga alohida nomlar bergan va buni oʻzining “al-Qiroat” nomli kitobida yozgan. Asarida 25 ga yaqin qori, jumladan 7 mutavotir qori haqida toʻxtalib oʻtgan. Abu Ubayd tajvidni har bir avlod qorilari orqali uzatiladigan, aniq qoidalari, atamalariga ega boʻlgan fanga aylantirgan. U Qur’onning dastlab nozil qilingan, ammo hozir oʻqilmaydigan oyatlari haqida ma’lumotlar keltirgan .
Muhim asarlari
• “Kitob al-amvol” (Daromadlar kitobi)
• “Kitob al-nosix val-mansux” (Nosix va mansux kitobi)
• “Kitob fazoil al-Qur’on” (Qur’oni karimning fazilatlari haqidagi kitob).
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Abu Ubayd Qosim ibn Sallom (730–838 yillar atrofida) — араб islomiy olimi va muhaddis, fiqhshunos, tarixchi va tilshunos. U tarixda eng mashhur hadis va fiqh ilmlari bo‘yicha mutaxassis sifatida tanilgan. Abu Ubayd, ayniqsa, hadislarni to‘plash va tasniflash, islom huquqi (fiqh) rivojiga qo‘shgan hissasi bilan mashhur.
Tarjimai holi va faoliyati
Abu Ubayd Qosim ibn Sallom 8-asrda, hozirgi Saudiya Arabistonining Madina shahrida tug‘ilgan. U ko‘plab mashhur olimlardan hadis va fiqh ilmlarini o‘rgangan. Hayoti davomida ko‘plab asarlar yaratgan va ular orqali islomiy ilmlarning rivojlanishiga katta hissa qo‘shgan.
Ilmiy merosi
Abu Ubayd hadislarni yig‘ish va tahlil qilishda katta ishlar qilgan. U ko‘plab hadislarni saralab, tasniflab, ularni ishonchliligi va islomiy qonunlarga muvofiqligiga qarab guruhlagan. Shuningdek, u fiqhshunos sifatida islom qonunlari bo‘yicha ko‘plab asarlar yozgan, xalq orasida diniy qarorlarni ishlab chiqishda muhim rol o‘ynagan.
Ushbu olimning eng mashhur asarlaridan biri - “Kitab al-Amwal” (Mol-mulk haqidagi kitob) bo‘lib, unda mol-mulk, soliq va bo‘lish haqida islomiy nuqtai nazar bayon qilingan. Ushbu asar islom iqtisodiy huquqi va moliyaviy munosabatlar tarixida muhim manba hisoblanadi.
Abu Ubaydning boshqa ilmiy yo‘nalishlari
- Tilshunoslik: Abu Ubayd arab tilining lug‘ati va grammatikasida katta ishlar qilgan, tilshunoslik sohasida ham qimmatli kitoblar yozgan.
- Tarix: U islomiy tarix va hadis tarixini o‘rganish bo‘yicha ham katta tajribaga ega bo‘lgan va ko‘plab tarixiy manbalarni tahlil qilgan.
Xulosa
Abu Ubayd Qosim ibn Sallom islomiy olimlar orasida juda e’tiborli shaxs bo‘lib, uning asarlari bugungi kungacha ham diniy va ilmiy doiralarda o‘rganiladi. U islom huquqi, hadisshunoslik va tilshunoslikda chuqur bilimlarni shakllantirishga katta hissalar qo‘shgan buyuk mutafakkirdir.