Abu Nasr Ahmadxon
Birlashgan Oqquyunli davlati ning so‘nggi sultoni
Abu Nasr Ahmadxon (1476-1497-yil 13-dekabr). Hukmronligi 1497-yil.
Ahmadxon O‘g‘urlu Muhammadning o‘g‘li, Uzun Hasanning nabirasi bo‘lgan. 1473-yili O‘g‘urli Muhammad otasi Uzun Hasanga qarshi muvaffaqiyatsiz qo‘zg‘olonidan so‘ng, Usmonli hududiga qochib ketadi. O‘sha paytda Usmonli sultoni bo‘lgan
Mehmed II Fotih uni xush yuz bilan qarshi olib, qizi
Gavhar sultonga uylantirib qo‘yadi. Yosh Ahmad ana shu nikohdan 1476-yilda Istanbulda dunyoga kelgan. Dastlabki ta’limni u Usmonli davlatida oldi. 1497-yilda Usmoniylardan yordam olgan sulton Ahmad Oqquyunli taxtini egallash uchun harakat boshlaydi. U Gruziyaga qochib o‘tgan raqibi va amakivachchasi sulton Rustamni tezda mag‘lub etadi. Yordam uchun minnatdorchilik bildirgan sulton Ahmad Kermonshoh hududini Usmoniylarga tortiq qiladi. Yangi hukmdor davlatni, soliq tizimini mustahkamlash uchun islohotlarni boshlab yuboradi. Shuningdek, Usmoniylar kabi muntazam armiya tuzish choralarini ko‘ra boshlaydi. Suyurg‘ol tizimi, dehqonlarning og‘ir qoliqlari va bojlar bekor qilindi. Biroq, bunga Qosimbek boshchiligidagi mahalliy qabila boshliqlari qarshi chiqdi. Qosimbek saltanat taxtiga Ahmadning qarindoshi, o‘sha yili Tabrizni egallagan sulton Yoqubning o‘g‘li Murodni munosib ko‘radi. Sulton Ahmad mamlakat ichidagi raqibiga qarshi jang qilishga qaror qildi, lekin Isfahondan uncha uzoq bo‘lmagan joyda mag‘lubiyatga uchradi va qo‘lga olinadi. 1497-yil 13-dekabrda yosh Ahmad qatl etilgan. Shundan so‘ng, birlashgan Oqquyunli davlati uch qismga parchalanib ketdi:
1. Tabriz va Ozarbayjonda Alvond Mirzo (Yusufbek ibn Uzun Hasanning o‘g‘li)
2. Yazd, Kermon va Seistonda Sulton Muhammad (Yusufbek ibn Uzun Hasanning o‘g‘li)
3. Diyorbakirda Sulton Qosim (Uzun Hasanning jiyani)
Ketma-ket boshqaruvdan keyin Oqquyunlilar sulolasining oxirgi vakili yosh Ahmad o‘rnini uning o‘g‘li
Ziyol al-Aybiddin egalladi. Bu bo‘linish oxir-oqibat 1502-yilgacha Ozarbayjon va Tabrizni, 1508-yilgacha Janubiy va Sharqiy Eronni Safaviylar bosib olishiga olib keldi. Yosh Ahmad Usmonli sultoni Boyazid II ning qizi Aynishoh sultonga uylangan.
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Abu Nasr Ahmadxon haqida ma'lumot quyidagicha:
Abu Nasr Ahmadxon — o‘zbek tarixida muhim o‘rin tutgan tarixiy shaxsdir. U ko‘pincha o‘z davrining ilg‘or hukmdorlaridan biri sifatida tilga olinadi. Abu Nasr Ahmadxon Markaziy Osiyo hududidagi turli siyosiy voqealar va urushlarda faol ishtirok etgan, o‘z saltanatini mustahkamlashga harakat qilgan hukmdor sifatida tanilgan.
Uning faoliyati davrida hududda siyosiy va ijtimoiy-siyosiy vaziyat murakkablashgani, shuningdek savdo yo‘llarining rivojlanishi, madaniyat va ilm-fanning gullab yashnashi uchun sharoitlar yaratilgani qayd etiladi. Abu Nasr Ahmadxon o‘z davrida davlat boshqaruvida adolatlilik va tashkilotchilik qobiliyatlari bilan ajralib turgan.
Afsuski, Abu Nasr Ahmadxon haqida mavjud tarixiy manbalarda ma’lumotlar cheklangan bo‘lishi mumkin; ular o‘rganilishi va kengroq tahlil qilinishi zarur. Uning hayoti va faoliyati haqida batafsil ma’lumotlar tarixiy asarlar, arxiv hujjatlari va xalq og‘zaki ijodida saqlangan turli rivoyatlarda uchraydi.
Agar Abu Nasr Ahmadxon haqida aniqroq va chuqurroq tarixiy yoki madaniy ma’lumot kerak bo‘lsa, tarixiy manbalar, arxiv tadqiqotlari yoki Prezidentimizning o‘zbek tarixiga oid ilmiy izlanmalariga murojaat qilish tavsiya etiladi.