Abelyar Per

Peter Abelard (1079-1142) — fransuz faylasufi, ilohiyotchisi va shoiri. Sxolastik mantiq asoschilaridan. A. har bir hodisani koʻr-koʻrona eʼtiqodga asoslangan holda emas, balki fikr yuritish asosida baholashni targʻib etganligi uchun cherkov vakillarining gʻazabiga duchor boʻlgan. A. „ha va yoʻq“ asarida xristian din i nazariyotchilari qarashlarining bir-biriga qaramaqarshi ekanligini ochib bergan. A. taʼlimoti 1121 va 1140-yillardagi soborlarda muhokama etilgan. Universaliy (umumiy tushuncha) tabiati haqidagi munozarada keyinchalik konseptualizm deb atalgan taʼlimotni rivojlantirdi. A.ning Eloizaga boʻlgan fojiaviy muhabbati oʻzining „Mening koʻrgan-kechirgan musibatlarim“ avtobiografik asarida bayon etilgan.

Manbalar

uz.wikipedia.org

Sun'iy intellekt javobi:

Abelyar Per (Petr Abelard yoki Pierre Abélard) — XI asr oxiri va XII asr boshlarida yashagan fransuz faylasufi, teologiysi va mudarrisidir. U 1079 yoki 1079 yilda Parij yaqinida tug‘ilgan va 1142 yilda vafot etgan. Abelyar Europa intellektual hayotida katta iz qoldirgan shaxsdir va ayniqsa, u skolastika falsafasining rivojlanishiga katta hissa qo‘shgan.

Hayoti haqida

Abelyar Per dastlab o‘qituvchi va mutafakkir sifatida mashhur bo‘lib, u o‘zining munozaralari, mantiqiy dalillar va o‘qituvchilik uslubi bilan tanilgan. U Parij universitetida dars bergan va ko‘plab shogirdlarga ta’lim bergan. Uning hayotidagi eng mashhur voqealardan biri o‘z shogirdi Eloisa (Eluaza) bilan bo‘lgan muhabbati va ularning murakkab munosabatlari hisoblanadi.

Ilmiy faoliyati

Abelyar Per asosan falsafa, mantiq va teologiya sohasida faoliyat yuritgan. U:

"Sic et Non" (Ha yoki Yo‘q) nomli asarida turli muhokama mavzularida qarama-qarshi fikrlarni yig‘ib, mantiqiy tahlil va dalillar orqali ularni hal qilishga harakat qilgan. Bu asar yana keyingi skolastik mutafakkirlar uchun ilhom manbai bo‘lgan.
Mantiqiy metodlarni o‘qitishda samarali ishlatgan va falsafiy savollarga ilmiy yondoshish usullarini joriy qilgan. Shu tariqa, u tibbiyot yoki adabiyotdek an’anaviy fanlardan tashqari nazariyani rivojlantirishga turtki bergan.
Boshqa faylasuf va monastik muhit bilan ko‘plab bahs-munozaralarda qatnashgan, bu orqali o‘z fikrlarini yanada mustahkamlab olgan.

Ta’siri

Abelyar Per o‘z davrida juda noziks fikrlar bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, ba’zida din arboblari tomonidan tanqid qilingan yoki hatto qamalgan. Shunga qaramay, uning mantiqiy yondoshuvlari va ta’lim usullari keyingi skolastika faylasuflari, xususan Tomas Akvinskiy kabi shaxslar uchun muhim poydevor bo‘lgan.

Abelyarning ta’limdagi roli, uning muammolarni mantiqiy va faktlarga asoslangan tarzda hal qilishga chaqirishi o‘rta asrlar Evropasida ilmiy va diniy tafakkur taraqqiyotini sezilarli darajada ilgari surdi.

Xulosa

Abelyar Per — srednevekoviy Yevropada ilmiy tafakkurning rivojlanishiga katta xizmat qilgan, mantiq va teologiyaga oid murakkab masalalarga yangi yondashuvlarni kiritgan olim va o‘qituvchidir. Uning asarlari va hayot yo‘li Orta asrlar falsafasini tushunishda muhim manba hisoblanadi.