Abdulloh (Chigʻatoy xonligi)
Abdulloh (vafoti 1359-yil) – amir Qozagʻonning oʻgʻli, qoraunaslar (1358—1359) va Chigʻatoy ulusi amiri (1358).
Otasi hukmronligi davridagi faoliyati
Otasi Abdullohni taxminan 1346-yilda Samarqandga amir etib tayinlagan va Qozagʻon hayotligida Xorazmga yurish qiladi, bunga otasi qarshilik qiladi. Amir Qazagʻon vafotidan soʻng uning oʻrnini egalladi va otasidan farqli oʻlaroq (hokimiyati janubiy qabilalar qoʻllab-quvvatlashiga asoslangan edi) u ulusning shimoliy qabilalariga taʼsir oʻtkazishga harakat qiladi.
Abdullohning hukmronligi
Otasi Qozagʻonning vafotidan xabar topgan oʻgʻli Samarqand amiri Abdulloh janubga, Soli Saroyga koʻchib oʻtadi va u yerda qabila boshliqlari uni vorisi sifatida qabul qiladi. Bayonqulixonga qarshi kurashgan. Koʻp oʻtmay, Abdulloh oʻz poytaxtini Samarqandga koʻchirishga qaror qildi, bu shahar Soli Saroydan koʻra yaxshiroq qulayliklarga ega edi. Aʼyonlar koʻchmanchi urf-odatlariga zid boʻlgan bu xatti-harakatdan voz kechishni maslahat beradilar. Ammo Abdulloh Samarqandga koʻchib oʻtadi.
Biroz vaqtdan soʻng Bayonqulixonni (Samarqandda) oʻldirib, shajarada oʻrni nomaʼlum boʻlgan Chigʻatoy shahzodasi Buyun Temurning oʻgʻli Chigʻatoy Temurshohni (Shoh Temur) taxtga oʻtqazdi. Bayonqulixon Buxoroda, taniqli dindor Shayx Sayfiddin yoniga dafn etilgan. Abdullohga qoraunaslarning oʻz hududlariga koʻchirilishini istamagan (poytaxtning Samarqandga koʻchirilishi bilan sodir boʻlayotgan voqea), natijada Hojibeg va Bayon Sulduz boshchiligida qoʻzgʻolon koʻtariladi. Abdulloh bir muddat Samarqandda qarshilik koʻrsatdi, lekin shahar mustahkam emasligi uchun qamalga qarshilik koʻrsata olmaydi. Amirning oila aʼzolari qatl etiladi. Abdulloh qochib qoladi. U va fitnachilar oʻrtasidagi toʻqnashuvning asosiy sabablaridan biri poytaxtning Soli Saroydan Samarqandga koʻchirilishi boʻlishi mumkin.
Abdulloh Samarqanddan qochib Jayhunni kesib oʻtadi, Bagʻlondan oʻtib, Badaxshonning janubiy chekkasida joylashgan Andarabga yoʻl oldi va koʻp oʻtmay shu yerda vafot etgan.
Adabiyotlar
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Abdulloh Chigʻatoy xonligi — tarixiy davlat shakllaridan biri bo‘lib, Markaziy Osiyoda joylashgan edi. Bu xonlik Chig‘atoy ulusining vorislari tomonidan boshqarilgan va o‘z nomini Chingizxonning o‘g‘li Chig‘atoydan olgan.
Tarixiy fon:
Chig‘atoy ulusi — buyuk turk-mongol sarkardasi Amir Temur (Tamerlan) davridan oldin ham mavjud bo‘lgan qadimiy davlatlardan biridir. Chig‘atoy xonligi Amir Temur hayotidan keyin hududiy va siyosiy bo‘linishlarga uchragan. U Markaziy Osiyoda, asosan hozirgi O‘zbekiston, Qozog‘iston va Qirg‘iziston hududlarida joylashgan.
Siyosiy va ijtimoiy tuzilma:
Abdulloh Chigʻatoy xonligi feodal monarxiya shaklida boshqarilgan va xon siyosiy hokimiyatni qo‘lida ushlab turgan. Xonlik hududda savdo, madaniyat va ilm-fanning rivojlanishi uchun muhim markaz bo‘lgan. Shaharlar, jumladan, Toshkent va boshqa mintaqaviy markazlar xonlikning siyosiy va iqtisodiy hayotida katta rol o‘ynagan.
Madaniyat va iqtisodiyot:
Xonlikda savdo yo‘llari, ayniqsa Ipak yo‘li orqali o‘tgan savdo tarmoqlari rivojlangan edi. Dehqonchilik va chorvachilik iqtisodiyotning asosiy sohalari bo‘lib, aholining katta qismi shu sohalarda band bo‘lgan. Madaniyat va ilm-fan sohasida shaharlar jamoat markazlari sifatida rivojlangan, madrasalar va ilmiy markazlar faoliyat yuritgan.
Tarixiy ahamiyati:
Abdulloh Chigʻatoy xonligi Markaziy Osiyo tarixida muhim o‘rin tutgan davomiy davlatlardan biri sifatida tanilgan. Bu xonlikning siyosiy va madaniy merosi keyingi tarixiy davrlar, xususan, Shayboniylar va boshqa turk-mongol davlatlari taraqqiyotiga ta’sir ko‘rsatgan.
Xulosalar:
- Abdulloh Chigʻatoy xonligi Markaziy Osiyoda joylashgan tarixiy davlat.
- U Chig‘atoy ulusining hududida tashkil topgan.
- Siyosiy va iqtisodiy hayotda muhim rol o‘ynagan.
- Madaniyat va ilm-fan rivojlanishida hissasi bor.
- Markaziy Osiyo tarixida o‘ziga xos o‘rin egallagan davlatlardan biri hisoblanadi.
Agar sizga xonlikning ma’lum vaqtdagi aniq davri yoki boshqaruvchilari haqida qo‘shimcha ma’lumot kerak bo‘lsa, iltimos ayting!