Abdullaxon bandi
Abdullaxon Bandi — XVI-asrning 80-yillarida Buxoro hukmdori Abdullaxon II (1557—1598) qurdirgan qadimgi suv ombori. Bu inshoot qoldiqlari Navoiy viloyati Nurota tumanidan 65 km sharqda, Eski Oqchob qishlogʻi yaqinidagi Beklarsoy darasida hozirgacha saqlangan.
1582-yilning kuzida Abdullaxon Dashti Qipchoqdagi Bobo Sultonga qarshi jangdan qaytayotganda Oqchob darasida band qurdirishga buyruq beradi. Chunki bahorgi yogʻingarchilikdan soʻng bu yerda koʻp miqdorda suv toʻplanar, bu suvlardan hech foydalanilmasdi. Oqchob darasi Nurota tizmasining Joʻsh qishlogʻiga yaqin yerda joylashgan. Oqchobda dehqonlar suv tanqisligidan aziyat chekkan va Abdullaxonga shikoyat qilgan edilar. Band qurishga nayman urugʻidan boʻlgan Ahmadali otaliq boshchilik qiladi va bandda toʻplangan suv dehqonlar oʻrtasida boʻlib olinib, ekonlar sugʻoriladi.
Abdullaxon bandi Nurota togʻlaridagi joylashgan Eski Oqchob qishlogʻining Beklarsoy degan joyida qurilgan. Abdullaxon bandi inshooti toʻgʻrisida Hofiz Tanish Mirmuhammad al Buxoriyning „Abdullanoma“ va Mirzo Salimbekning „Tarixi Salimiy“ asarlarida soʻz boradi. Tarixchi Mirza Salimbek toʻgʻonni xarsang toshlardan qurilgani, uzunligi 500 qadamligi, baʼzi joylarida suv chiqib ketishi uchun quvurlar qoʻyilgani haqida yozgan. Ushbu quvurlardan oʻtganbsuvlar soy hosil qilib Nurota tomonga qarab oqqan.
Abdullaxon bandi birinchi marta 1957- va 1967-yillarda arxeolog Yahyo Gʻulomov tomonidan oʻrganilgan. Obyektni tekshirish va oʻrganish ishlarida A.Muhammadjonov ham qatnashgan.
1957—1962-yillarda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Tarix va Arxeologiya insituti Maxondaryo arxeolog otryadi tomonidan tekshirilgan. Abdullaxon bandining toʻgʻoni slanes toshlardan qurilib, tosh palaxsalari, suvga chidamli maxsus ganch qorishmasi — qir bilan biriktirilgan. Toʻgʻonning uzunligi asosida 73m, yuqorida 85m, balandligi 14, 5m, Abdullaxon bandi zinapoya shaklida qurilgan. Bunda suv bosimi hamda uning kuchli hisobga olingan holda toʻgʻon asosini qalinligi 15,3 m, ustki qismi 4,5 m, qilinib zinapoya shaklida qurilgan. Toʻgʻon oldida hosil boʻlgan suv taxminan 1,2 mln kubometr suv toʻplangan. Inshootdan quyida joylashgan Kamar, Oqchob, Oʻrganjiy, Ravot, Jilontamgali va Soykechar qishloqlari atrofi sugʻorilib obod etilgan. Abdullaxon bandi suvning oqib chiqishi uchun kerakli inshootlar konplekti bilan taʼminlangan.
Dara toʻsilgan paytda, toʻgʻon oldida toʻplangan suvning sathi 15 metrga koʻtarilganda suv omborining uzunligi 1250—1500 metrga, kengligi esa 75—125 metrga yetgan. Shu vaqtda unga oʻrta hisobda 1,0—1,2 mln. m3 suv toʻplangan. Nurota hududida qurilgan bu toʻgʻon shayboniylar davridagi ulkan va ancha murakkab suv inshootlaridan biri boʻlgan. Bugungi kunda toʻgʻonning uchdan ikki qismi saqlanib qolgan, qachonlardir Beklarsoyining kuchli oqimi uning uchdan bir qismini yuvib ketgan.
Toʻgʻon Markaziy Osiyo gidrotexnikasi uchun muhim bosqich boʻlib, 2008-yil 18-yanvarda Madaniy yoʻnalish boʻyicha YUNESKOning Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Albatta! Quyida «Abdullaxon bandi» haqida o‘zbek tilida uzunroq ma’lumot beraman.
Abdullaxon bandi haqida
"Abdullaxon bandi" asosan tarixiy shaxs yoki atama sifatida ishlatiladi. Bu ibora dostlik, itoatkorlik yoki kimlardir Abdullaxon ismli shaxs yoki uning xizmatkori, bandasi degan ma’noni anglatadi. O‘zbek an’analarida "bandi" so‘zi ko‘pincha kishining kimdir oldidagi itoatkorligini, xizmatkorligini bildiradi.
Abdullaxon ismi haqida:
- Abdullaxon — arabcha kelib chiqqan ism bo‘lib, “Allohning bandasi” degan ma’noni anglatadi. "Abdulla" — "Allohning bandasi", "xon" esa turkcha qo‘shimcha bo‘lib, "shahzoda", "hukmdor" ma’nolarini beradi.
- Shu sababli, Abdullaxon ismi kuch va e’tiborga ega shaxsning nomi sifatida ham tasavvur qilinadi.
Tarixiy kontekstda "Abdullaxon bandi"
Tarixiy manbalarda ko‘pincha "Abdullaxon bandi" degan ibora nozik bir ijtimoiy o‘rinni bildirgan. Masalan, eski o‘zbek jamiyatida hukmdorga sodiq bo‘lgan kishilarni, xizmatkorlarni yoki oddiy xalq vakillarini tasvirlashda ushbu iboraning qo‘llanilishi mumkin.
Adabiy asarlar va madaniyatda
O‘zbek xalq og‘zaki ijodida va adabiyotida ham "xon bandasi" iborasi ko‘p uchraydi. Bu so‘zlar ko‘pincha kishining kimlardir hukmdor, xon yoki hukumat vakiliga bog‘liqligi, xizmat qilishi ma’nosida ishlatiladi. Shu nuqtai nazardan, "Abdullaxon bandi" deganda, Abdullaxon ismli kishi yoki uning bandalari (xizmatkorlari, sodiq kishilari) nazarda tutilishi mumkin.
O‘zbek madaniyatidagi bandilarning o‘rni
O‘zbek xalqining qadimiy tarixi va madaniyatida bandi so‘zi sodiqlik va itoatni anglatgan. Jamiyatda chapaqli xizmatkor, mehribon va sodiq inson sifatida qadr topgan. Shuning uchun "Abdullaxon bandi" iborasi ham hurmat bilan ishlatilishi mumkin.
Agar siz aynan "Abdullaxon bandi" nomli tarixiy shaxs, asar yoki ma’lum bir voqea haqida ma’lumot izlayotgan bo‘lsangiz, iltimos, qo‘shimcha kontekst bersangiz, aniqroq yordam bera olaman.
Yoki "Abdullaxon bandi" deganda nimani nazarda tutayotganingizni aniqlashtirsangiz, yanada batafsil va mos ma'lumot taqdim etishga harakat qilaman.
Yana qanday savollaringiz bo‘lsa, so‘rashingiz mumkin!