Abadiy muzloq yer
Abadiy muzloq yer (koʻp yillik muzloq yer, doimiy muzloq yer, mangu tung yer)- Yer yuzasidan maʼlum chuqurda joylashgan va uzoq vaqt (2 yiddan bir necha ming yillargacha) muttasil muzlab yotadigan (temperaturasi 0° dan past boʻlgan) togʻ jinslari. Odatda Yer yuzining shimoliy va janubiy sovuq oʻlkalarida hamda baland togʻlarda uchraydi. Yevrosiyoda Abadiy muzloq yer ye. maydoni 10 mln. km² dan ziyod. Yillik oʻrtacha temperaturasi 0° dan past boʻlgan oʻlkalarda keyingi davrlarda ham Abadiy muzloq yer ye. lar vujudga kelayotgani haqida maʼlumotlar bor. Abadiy muzloq yer ye. ning yuza yupqa qatlami yoz vaqtida bir oz eriydi. Abadiy muzloq yer ye. Tuproq jarayoniga, oʻsimliklarga, hayvonot dunyosiga taʼsir etadi. Abadiy muzloq yer ye. qurilish ishlarini qiyinlashtiradi.
Manbalar
uz.wikipedia.org
Sun'iy intellekt javobi:
Abadiy muzloq yer (permafrost) — bu yer yuzasining uzoq vaqt davomida, asosan ikki yoki undan ko‘p yil mobaynida doimiy ravishda muz holatida bo‘ladigan qatlamidir. Abadiy muzloq yer asosan sovuq iqlimli mintaqalarda, ya’ni Arktika va Antarktika hududlarida, shuningdek, tog‘li hududlarning yuqori qismlarida uchraydi.
Abadiy muzloq yerning xususiyatlari:
- Davomiyligi: Bu qatlam yil davomida eritilmaydi, ya’ni harorat 0°C dan past bo‘ladi.
- Qalinligi: Qalinligi bir necha o‘ndan ming metrgacha o‘zgaradi.
- Tarkibi: Qatlamda muz, yer qatlami, toshlar va organik materiallar mavjud. Muz yer ostidagi suvning muzlash natijasida hosil bo‘ladi.
Abadiy muzloq yerning ahamiyati:
- Ekologik rol: Abadiy muzloq yer global iqlim tizimida muhim rol o‘ynaydi. Bu qatlam ko‘p miqdordagi karbonat angidrid (CO2) va metan (CH4) gazlarini saqlaydi. Agar muzloq erisa, ushbu gazlar atmosferaga chiqib, issiqxona effektini kuchaytirishi mumkin.
- Infratuzilma va qishloq xo‘jaligi uchun muammo: Muzloq yer erishi natijasida yer titrab, qishloq xo‘jaligi yerlari, yo‘llar, binolar va boshqa inshootlar zarar ko‘rishi mumkin.
- Tabiiy resurslar: Abadiy muzloq yer ostida neft, gaz va minerallar kabi tabiiy resurslar mavjud.
Global isish va abadiy muzloq yer:
So‘nggi yillarda global isish ta’sirida abadiy muzloq yer eriy boshlagan. Bu jarayon «muzloq erishi» deb ataladi va bu nafaqat tabiatga, balki xalqaro iqtisodiyotga va ekologiyaga ham katta tahdid solmoqda. Muzloq erishi suv bosish, tuproq eroziyasi, hamda gigants metan gazining atmosferaga chiqishiga olib keladi.
Xulosa:
Abadiy muzloq yer tabiatda juda muhim komponent hisoblanadi. Uning saqlanishi va barqarorligi global iqlim o‘zgarishlarining salbiy oqibatlarini kamaytirishda muhim rol o‘ynaydi. Shuning uchun uning holatini doimiy nazorat qilish va ekologik muhofaza qilish zarur.